ο πυλωρός

 Στην αρχή δεν υπήρχε ούτε νύχτα ούτε μέρα, μόνο ένα περίεργο ημίφως. Θα έλεγε κανείς ότι ένιωθες να είσαι σε κάποιο μεσοδιάστημα, σε ένα κενό ανάμεσα σε δύο σκέψεις. Εκεί στεκόταν ο Λέανδρος,  δεν ήξερε αν βρισκόταν σε πόλη ή σε όνειρο, μόνο πως κάτω από τα πόδια του κάτι βούιζε. Έμοιαζε με ήχο υπόγειας θάλασσας ή πλήθος ψιθύρων που προσπαθούν να συγχρονιστούν για να πούνε κάτι αλλά δεν τα έχουν καταφέρει.

Το βλέμμα του έπεφτε σ’ έναν δρόμο που άλλαζε συνέχεια : τη μια στιγμή ήταν πλακόστρωτο με βροχή, την άλλη άσφαλτος καλοκαιρινού μεσημεριού, μετά χωματόδρομος με χόρτα που έβγαιναν στις άκρες. Στο βάθος, εκεί που θα περίμενες έναν ορίζοντα, υπήρχε μόνο ένας τοίχος, ίσιος και απέραντος, ενωμένος με το στερέωμα. Πάνω του, κανένα σημάδι ή κάτι. Μόνο μία λεπτή ρωγμή που κατέβαινε από ψηλά μέχρι κάτω, λες και κάποιος είχε χαράξει μια αόρατη γραμμή ανάμεσα σε κόσμους.

Από τη ρωγμή έβγαινε άλλοτε φως, άλλοτε σκοτάδι, και κάπου ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο εναλλασσόταν μια φωνή που άρχισε να δυναμώνει. Δεν είχε φύλο, ηλικία ή προφορά· έμοιαζε με φωνή που άκουγες μέσα σου από παιδί, αλλά τότε τη μπέρδευες με το θρόισμα των φύλλων το βράδυ. Τώρα όμως γινόταν όλο και πιο καθαρή, λες και είχε περάσει μέσα από χιλιάδες φίλτρα μέχρι που βρήκε τη σωστή συχνότητα.

«Δεν έχει άλλο πάνω», του είπε. «Τελείωσες με τα ύψη. Τώρα ήρθε η ώρα να κατέβεις».

Ο Λέανδρος κοίταξε τα χέρια του. Έμοιαζαν λίγο ξένα, σαν να είχε δανειστεί χέρια άλλου για τη ζωή του και μόλις τώρα να του τα ζητούσαν πίσω. Για μια στιγμή αναρωτήθηκε αν υπήρχε κάπου αλλού μέσα του ένας πίνακας ελέγχου, ένα κρυφό δωμάτιο με διακόπτες, όπου ένας μικρός επόπτης σημείωνε με μολύβι τις αντιδράσεις του. Μα όσο κι αν έψαχνε στα σπλάχνα του του αυτή την αίσθηση του κρυμμένου χειριστή, δεν έβρισκε τίποτα. Μόνο ένα αμυδρό τράβηγμα, σαν μαγνήτης, λίγο πιο κάτω από το στέρνο, εκεί που δεν είναι ούτε καρδιά ούτε στομάχι, αλλά η μέση τους.

Το τράβηγμα δυνάμωνε. Δεν έμοιαζε με διαταγή αλλά με κάλεσμα, με το αμυδρό άρωμα μιας ανάμνησης που σε πιάνει απ’ το μανίκι και σου λέει «έλα από εδώ, εδώ ήσουν κάποτε ολόκληρος». Δεν ένιωθε να τον σπρώχνουν, ένιωθε να τον μαζεύουν, όπως τα ρινίσματα σιδήρου προσπαθούν να ξαναγίνουν ένα γύρω από ένα μαγνήτη.

«Κάτω είναι μόνο σκοτάδι», είπε χωρίς να το πολυσκεφτεί, λες και συνέχιζε μια παλιά συζήτηση. Η φωνή γέλασε, όχι με ειρωνεία, αλλά με εκείνο το γέλιο που έχουν οι παλιοί φίλοι όταν συνειδητοποιούν ότι ακόμη λες τα ίδια παιδικά πράγματα.

«Κάτω είναι ό,τι δεν άντεξες να δεις ολόκληρο. Το είπες σκοτάδι για να το αφήσεις ήσυχο. Μα δεν σε άφησε αυτό».

Κοίταξε ξανά τη ρωγμή. Τώρα είχε ανοίξει τόσο ώστε να φαίνεται πίσω της μια στενή, σπειροειδής καθοδική σκάλα, που φαινόταν σαν κάποιος να την είχε βιδώσει μέχρι το κέντρο της γης. Τα σκαλιά δεν είχαν υλικό. Αν τα κοίταζες από μια γωνία έμοιαζαν πέτρινα, από άλλη μοιάζαν νερό που είχε παγώσει λίγο πριν σταλάξει, κι από τρίτη θύμιζαν σελίδες βιβλίου διπλωμένες πολλές φορές.

«Θα κατέβω», σκέφτηκε, και πριν προλάβει να τελειώσει τη φράση, βρέθηκε ήδη στο πρώτο σκαλί. Δεν θυμόταν να είχε κάνει βήμα. Ή ίσως το είχε κάνει σε άλλη διάσταση, σε εκείνη όπου οι αποφάσεις προηγούνται του σώματος.

Με κάθε κάθοδο, ο δρόμος, ο τοίχος με τη ρωγμή έσβηναν πίσω του. Η μόνη σταθερά ήταν αυτό το τράβηγμα στο στήθος, που τώρα είχε γίνει θερμή χάντρα, ένας μικρός ήλιος που δεν φώτιζε έξω, μόνο προς τα μέσα.

Σε κάποιο σημείο –χρόνος δεν υπήρχε, μόνο εναλλαγές πυκνότητας– τα σκαλιά άρχισαν να ψιθυρίζουν. Δεν ήταν θόρυβος, ήταν λέξεις, πολύ μικρές, ψίχουλα από προτάσεις:

«Εδώ άφησες το πρώτο σου ψέμα».

«Εδώ ξέχασες το βλέμμα εκείνου του παιδιού».

«Εδώ είπες πως δεν πονάς».

Τα σκαλιά ήξεραν. Δεν τον κατηγορούσαν, μόνο κατέγραφαν ως ουδέτεροι γραμματείς ενός παλιού δικαστηρίου που δεν εκδίδει αποφάσεις.

Άρχισε να αισθάνεται πως δεν ήταν μόνος. Όχι με τη συνηθισμένη έννοια της συντροφιάς, αλλά μ’ εκείνη τη λεπτή ένταση στο πίσω μέρος του αυχένα, όταν κάποιος σε κοιτάζει από χρόνια μακριά. Πλάι του, λίγο πιο κάτω, λίγο πιο πάνω, ανεβοκατέβαιναν άλλες σπείρες της ίδιας σκάλας, που ενώ ήταν άδειες ένιωθε ότι υπήρχαν μορφές. Δεν τις έβλεπε, τις διαισθανόταν σαν ψυχές που αναπνέουν στον ρυθμό της δικής του ανάσας, και υπάρχουν ταυτόχρονα σε όλο το μήκος της σκάλας σα φαντάσματα.

Στο πρώτο πλατύσκαλο, μια πόρτα. Ξύλινη, με φλούδες να ξεκολλούν, αλλά χωρίς χερούλι. Πάνω της, αντί για κλειδαριά, ένα μάτι ζωγραφισμένο. Όχι μάτι ανθρώπινο, αλλά κάτι ανάμεσα σε ίριδα και σπειροειδή νεφέλη. Πλησίασε. Το μάτι άνοιξε. Δεν ήταν πλέον ζωγραφιά, ήταν βλέμμα.

«Εσύ είσαι;» ρώτησε.

«Εσύ ποιος;» απάντησε το μάτι.

Ένιωσε πως, αν απαντούσε με όνομα, ρόλο, ιστορία, θα έλεγε ψέμα. Όλα αυτά ήταν ρούχα που φορούσε στον πάνω κόσμο, εδώ κάτω όμως η γύμνια ήταν νομοτέλεια.

«Είμαι αυτό που δεν τελείωσα ποτέ», είπε τελικά. «Είμαι όλα όσα άφησα πίσω στη μέση».

Το μάτι φάνηκε να χαμογελάει, αν μπορεί ένα μάτι να χαμογελάει, κι η πόρτα άνοιξε προς τα μέσα χωρίς θόρυβο.​

Το δωμάτιο ήταν γεμάτο κουτιά. Όχι κοινά κουτιά, αλλά κουτιά-ζώα, κουτιά-αναπνοές. Κάποια ήταν διάφανα και μέσα τους αναβόσβηναν μικρές σκηνές: ένα παιδί που γελούσε και μετά γυρνούσε απότομα την πλάτη· δύο χέρια που πήγαιναν να αγκαλιαστούν και σταματούσαν πριν αγγίξουν· ένα γραφείο με φως χαμηλό και ένα γράμμα μισογραμμένο. Άλλα κουτιά ήταν αδιαφανή, με επιφάνεια λεία, καθρέφτινη. Κάθε φορά που πλησίαζε ένα, το πρόσωπό του άλλαζε μέσα στο είδωλο: γινόταν παιδί, γέρος, γυναίκα, ξένος.

«Τι είναι όλα αυτά;» ρώτησε.

«Συναντήσεις στο μεταίχμιο», απάντησε μια φωνή που δεν ανήκε ούτε στο μάτι ούτε στον ίδιο. Γύρισε και την είδε.

Δεν ήταν εκείνη που είχε αφήσει κάποτε στο φως, δεν ήταν κάποια συγκεκριμένη φιγούρα. Ήταν μια γυναίκα με πρόσωπο που άλλαζε ανάλογα με τη γωνία· από δεξιά έμοιαζε με τον πρώτο του έρωτα, από αριστερά με τη μητέρα του, κατά μέτωπο με ένα άγνωστο πρόσωπο που όμως τον ήξερε καλύτερα κι από τον ίδιο.

«Δεν ήρθα για σένα», πρόλαβε να πει. «Ήρθα…» και σταμάτησε. Για τι είχε έρθει; Για λύτρωση; Για απαντήσεις; Όλα αυτά ακουγόντουσαν τώρα λόγια ξένα.

«Ήρθες γιατί σε τραβάει αυτό που χτίστηκε χωρίς να το καταλάβεις», είπε εκείνη. «Το κέντρο που έφτιαξες με κάθε ειλικρινή σου στιγμή, όσο μικρή κι αν νόμιζες πως ήταν». Έδειξε με το χέρι της το στήθος του, εκεί που έβραζε ο μικρός ήλιος.

«Αυτό δεν είναι ιδέα;» ρώτησε. «Κάποιο σύστημα, μια διδασκαλία; Επηρεασμένος είμαι, όχι αυθεντικός».

Εκείνη γέλασε, ένα γέλιο με πολλαπλές ηχώ, σαν να γελούσαν δεκάδες στόματα με την ίδια ανάσα.

«Ο,τι σε κάλεσε εδώ δεν είναι ιδέα», είπε. «Οι ιδέες μένουν στο κεφάλι και τσακώνονται μεταξύ τους. Αυτό που σε τραβάει από μέσα είναι συλλαμβάνουσα δύναμη. Το λένε μαγνητικό κέντρο όσοι τόλμησαν να του δώσουν όνομα». Πλησίασε. Τα μάτια της –ή τα μάτια των πολλών προσώπων της– καρφώθηκαν στο κέντρο του. «Δεν σε κυβερνά. Σε προσανατολίζει».

Τότε κατάλαβε: όσα βιβλία, δάσκαλοι, συναντήσεις, πόνοι και μικρές χαρές είχαν περάσει από το πάνω του όλα αυτά τα χρόνια, δεν είχαν χαθεί. Είχαν μαζευτεί σε μία κουκκίδα, ένα στροβιλιζόμενο σημείο βαρύτητας που τώρα τον οδηγούσε κάτω, όχι για να τον φυλακίσει, αλλά για να του επιστρέψει τα κομμάτια που είχε εγκαταλείψει.

«Πρέπει να ανοίξεις τα κουτιά», του είπε. «Όχι όλα μαζί. Όσα αντέχεις ανά αναπνοή».

Πλησίασε ένα διάφανο κουτί. Μέσα έβλεπε τον εαυτό του σε ηλικία δώδεκα, να κάθεται στο κρεβάτι και να κρατάει σφιχτά ένα τετράδιο. Ο δωδεκάχρονος Λέανδρος έγραφε κάτι μανιωδώς, μετά σταματούσε, διάβαζε τις γραμμές και, με μια έκφραση σαν να τον έπιασαν επ’ αυτοφώρω, άρχιζε να σκίζει τις σελίδες. Κάθε σκισμένη σελίδα έβγαινε από το κουτί και έπεφτε στο πάτωμα του δωματίου όπως μία λευκή νιφάδα.

Έσκυψε, πήρε μία στα χέρια του. Αντί για λέξεις, πάνω της υπήρχε ένα μικρό, μαύρο σύμβολο, κάτι ανάμεσα σε γράμμα και σπείρα. Μόλις το άγγιξε, το σύμβολο έγινε σταγόνα, απορροφήθηκε από το δέρμα του και ανέβηκε προς το στήθος. Ο μικρός ήλιος άρχισε πάλλεται πιο έντονα.

«Κάθε σκισμένη σελίδα είναι ένας εαυτός που δεν άντεξες να δεις», είπε η γυναίκα. «Τώρα θα’ ρθουν όλοι, όχι ως κατηγόριες, αλλά ως καθαρή ενέργεια. Θα τους αντέξεις ή θέλεις να το αφήσεις για άλλη φορά;»

«Αν φύγω τώρα;» ρώτησε.

«Θα ξαναγυρίσεις από άλλο όνειρο, άλλη πόλη. Το κέντρο δεν ξεχνά».

Άρχισε να ανοίγει κουτιά. Στο ένα, μια σχέση που δεν τελείωσε ποτέ, απλώς σκόρπισε σε μικρές αποστάσεις, μέχρι που οι λέξεις έγιναν μηνύματα χωρίς απάντηση. Στο άλλο, μια στιγμή που αισθάνθηκε απόλυτα ζωντανός πάνω σε μια βουνοκορφή και την έθαψε κάτω από ειρωνεία για να μη γελοιοποιηθεί. Σε ένα τρίτο, ο φόβος του για το σκοτάδι, που ως παιδί τον μετέτρεψε σε μικρό τύραννο του εαυτού του, φτιάχνοντας κανόνες και ρουτίνες ώστε τίποτα απρόβλεπτο να μην τον επισκεφτεί.

Κάθε φορά που άγγιζε μια εικόνα, εκείνη διαλυόταν σε σύμβολα, τα σύμβολα σε φως ή σε βάρος, και είτε ανέβαιναν στο στήθος του είτε βυθίζονταν πιο κάτω, σε άγνωστο βάθος. Κάποια τον ελάφρυναν, κάποια τον βάραιναν· δεν είχε σημασία, αρκεί που τίποτα δεν έμενε πια κλειδωμένο.

«Δεν νοσταλγείς τον επόπτη σου;» τον ρώτησε κάποια στιγμή η γυναίκα. «Εκείνη τη φωνή που σου έλεγε τι είναι σωστό, τι λάθος, πώς πρέπει να στέκεσαι, να μιλάς, να αισθάνεσαι;»

Στάθηκε να ακούσει μέσα του. Κάποτε εκεί υπήρχε ένας ανώτερος υπάλληλος, ένας εσωτερικός λογιστής που σημείωνε, χαρακτήριζε, διόρθωνε. Τώρα, στη θέση του, υπήρχε μόνο μία ήσυχη προσοχή, σαν άδειο δωμάτιο έτοιμο να φιλοξενήσει.

«Δεν ξέρω αν μου λείπει», είπε. «Ξέρω μόνο πως τώρα δεν θέλω να κοιτάω τον εαυτό μου από εξέδρα. Θέλω να είμαι μέσα στη σκηνή, όσο άτακτη κι αν είναι».

Η γυναίκα τον κοίταξε με βλέμμα που έμοιαζε με αποδοχή και θρήνο μαζί.

«Αν παραιτηθείς από τον επόπτη, θα χρειαστείς άλλη ισορροπία», είπε. «Δεν θα είναι ηθική, δεν θα είναι κοινωνική. Θα είναι μαγνητική». Ακούμπησε την παλάμη της στο κέντρο του στήθους του. «Εδώ θα μαζεύονται όλα, εδώ θα διαλέγεται η κατεύθυνση. Όχι με σκέψη, αλλά με έλξη».

«Κι αν έλκομαι προς την καταστροφή;» ρώτησε.

«Την αληθινή καταστροφή δεν την επιθυμείς. Σε έλκει μόνο η μεταμόρφωση», είπε. «Αλλά επειδή φοβάσαι την αλλαγή, τη βαφτίζεις καταστροφή για να έχεις μια δικαιολογία να μην πας».

Τα κουτιά είχαν αρχίσει να αδειάζουν. Το δωμάτιο γέμιζε με μία περίεργη ομίχλη από σύμβολα που δεν είχαν προλάβει να ενσωματωθούν, σχήματα που έμοιαζαν με αρχαίες λέξεις κι όμως δεν ανήκαν σε καμιά γλώσσα. Ένιωσε πως, αν άπλωνε το χέρι, θα μπορούσε να πιάσει μια τέτοια λέξη και να την κάνει μέλος του σώματός του. Το έκανε. Το σύμβολο κόλλησε στην άκρη του δαχτύλου του σαν σταγόνα μελανιού και, μόλις το έφερε στο στόμα του, έγινε γεύση. Γεύση μετάλλου και βροχής.

«Δεν είναι για να τα καταλάβεις όλα», είπε η γυναίκα. «Κάποια είναι για να τα γευτείς, κάποια για να τα κουβαλάς χωρίς ερμηνεία. Η ερμηνεία είναι δουλειά του επόπτη. Η ενσωμάτωση είναι υπόθεση άλλου κέντρου».

«Τότε αυτά τα κομμάτια που παίρνω πίσω», ρώτησε, «τι θα γίνουν; Θα γίνω ένας; Ή απλώς μία χαοτική πολλαπλότητα;»

«Θα γίνεις πιο πραγματικός στη πολλαπλότητά σου», απάντησε. «Ούτε ένας, ούτε χαμένος. Θα είσαι ένας μαγνήτης με πολλά θραύσματα σιδήρου, που δεν πολεμούν πια μεταξύ τους, αλλά στρέφονται προς την ίδια κατεύθυνση χωρίς να ξέρουν γιατί».

Ένα βουητό ακούστηκε τότε από κάτω, πιο βαθιά από το δωμάτιο των κουτιών. Η σκάλα συνέχιζε, προφανώς, κι άλλα επίπεδα περίμεναν, πιο σκοτεινά και πιο φωτεινά, ανάλογα τον τρόπο που τα βλέπεις.

«Δεν χρειάζεται να φτάσεις στον πάτο σήμερα», είπε εκείνη, λες και διάβαζε τη σκέψη του. «Ο πάτος είναι μια παιδική φαντασίωση. Το ασυνείδητο δεν έχει πάτο. Έχει μόνο διαφράγματα. Το θέμα δεν είναι πόσο βαθιά θα πας, αλλά αν θα κατέβεις αρκετά ώστε να αλλάξει το κέντρο βάρους σου».

Στάθηκε για λίγο σιωπηλός. Μέσα στο στήθος του, ο μικρός ήλιος είχε μεγαλώσει, όχι όμως τόσο ώστε να τον κάψει. Έμοιαζε να διαστέλλεται και να συστέλλεται όπως η καρδιά, μόνο που αντί για αίμα έστελνε σε όλο το σώμα μικρές δονήσεις, σαν μαγικές οδηγίες.

Κατάλαβε πως γυρισμός προς τα πάνω, προς το παλιό μπαλκόνι της πρώτης σκηνής, δεν θα ήταν επιστροφή στην ίδια κατάσταση. Το πάνω τώρα θα ήταν πιο ελαφρύ, αλλά και πιο επικίνδυνο, γιατί τίποτα δεν θα μπορούσε πια να δικαιολογηθεί ως «δεν ήξερα».

«Θα ξανανέβω;» ρώτησε.

«Η κάθοδος είναι μέσα στην άνοδο όπως η νύχτα μέσα στη μέρα», είπε η γυναίκα. «Θα κινείσαι ανάμεσά τους. Το σημαντικό είναι από πού θα οργανώνεται η κίνηση. Από φόβο ή από το κέντρο που φτιάχτηκε για να αγαπάει την αλήθεια περισσότερο από την ασφάλεια».

Ξαφνικά συνειδητοποίησε ότι η γυναίκα είχε αρχίσει να γίνεται διαφανής. Τα πρόσωπά της ξεχώριζαν για λίγο το ένα από το άλλο –παιδικό, ερωτικό, μητρικό, αυστηρό, ξένο– κι ύστερα έλιωναν σε μια κοινή λάμψη. Για μια στιγμή ένιωσε την παρόρμηση να την κρατήσει, να της πει να μην φύγει, να μείνει ως σταθερή μορφή, ως οδηγός. Μα κάτι τον σταμάτησε. Κάτι από αυτήν την καινούρια μαγνητική ισορροπία.

«Δεν θέλω άλλο μύθο να με κυβερνά», είπε απαλά. «Ούτε πρόσωπο να το κάνω σημαία. Αν είσαι κομμάτι μου, θα σε νιώθω. Αν είσαι κάτι πέρα από μένα, δεν θέλω να σε φυλακίσω σ’ ένα σχήμα».

Η λάμψη της απλώθηκε σαν λεπτό πέπλο στον αέρα του δωματίου κι ύστερα μπήκε μέσα από τους πόρους του δέρματός του. Δεν υπήρχε πια «εκείνη», μόνο μια νέα πυκνότητα στο πεδίο γύρω από τον μικρό ήλιο.

Τα κουτιά είχαν σχεδόν εξαφανιστεί. Εκεί όπου πριν υπήρχαν στοίβες, τώρα υπήρχαν απλώς ίχνη στο πάτωμα, σημάδια ότι κάποτε η μνήμη ήταν αποθήκη και όχι κίνηση. Η πόρτα πίσω του άνοιξε μόνη της. Η σκάλα προς τα πάνω τον περίμενε, όχι σαν διαφυγή αλλά ως επόμενο στάδιο της ίδιας κίνησης.

Άρχισε να ανεβαίνει. Κάθε σκαλί τώρα δεν ψιθύριζε τις ελλείψεις του, μόνο μια λέξη μονότονη: «Εδώ». «Εδώ». «Εδώ». Ένιωθε να ξαναφτιάχνεται το σώμα του με τρόπο παράξενο: τα πόδια του τα ένιωθε να ανήκουν σε κάποιον που είχε διασχίσει ήδη μεγάλες αποστάσεις, τα χέρια του να θυμούνταν αγγίγματα που δεν φοβούνται την απώλεια, τα μάτια του να βλέπουν τα πρόσωπα όχι ως απειλές ή σωτήρες, αλλά σαν συγγενείς στην ίδια παράξενη ανθρώπινη κατάσταση.

Όταν βρέθηκε ξανά στο σημείο του πρώτου σκαλιού, η ρωγμή στον τοίχο είχε κλείσει. Στη θέση της υπήρχε τώρα ένας λεπτός κύκλος που έμοιαζε με σημάδι από ποτήρι σε τραπέζι. Ο δρόμος κάτω είχε σταματήσει να αλλάζει μορφή· ήταν ένα απλό, ασήμαντο πεζοδρόμιο. Η πόλη δεν βούιζε πια σαν υπόγεια θάλασσα, αλλά την άκουγε ακριβώς όπως ήταν: σύνολο από ξεχωριστές ζωές, καθεμιά χαμένη στη δική της ιστορία.

Τίποτα δεν είχε γίνει θεαματικό πάνω. Οι βιτρίνες ήταν ακόμα κλειστές, ένα φως σε φοιτητικό δωμάτιο έμενε αναμμένο, ένας σκύλος γάβγιζε προς τα κάγκελα ενός μπαλκονιού που δεν είχαν πια κανέναν. Κι όμως, κάτι στο κέντρο του είχε αλλάξει σημείο αναφοράς.

Δεν ήθελε πια να ψάξει για μορφές να τις ντύσει με επιθυμία και να τις κάνει μύθους. Ο έρωτας που ένιωθε δεν κατευθυνόταν σε πρόσωπο συγκεκριμένο, αλλά σε μια τρεμάμενη υπόσχεση: ότι τα χαμένα κομμάτια δεν είναι για να τα κλαις, αλλά για να τα ενσωματώνεις όταν επιστρέφουν με περίεργες μορφές.

Ξαφνικά δίπλα του, στο κάγκελο που κάποτε του θύμιζε φυλακή, στάθηκε μια άλλη φιγούρα. Κρατούσε ένα κουτί μικρό, στην παλάμη. Το κουτί έτρεμε ελαφρά.

«Φοβάμαι να το ανοίξω», είπε η φιγούρα χωρίς να τον κοιτάξει.

Ο Λέανδρος ένιωσε τον μικρό ήλιο να αλλάζει ρυθμό, λες και προσπαθούσε να συγχρονιστεί με τον παλμό του άλλου. Δεν είχε να δώσει συμβουλή. Δεν ήταν επόπτης πια. Μόνο άπλωσε το χέρι, το ακούμπησε ελαφρά στο σημείο ανάμεσα στο στέρνο και το στομάχι της φιγούρας.

«Αν ποτέ θελήσεις να κατέβεις», είπε ήσυχα, «μην ψάξεις οδηγίες. Ψάξε αυτό το τράβηγμα από μέσα. Θα σου πει πότε, πόσο, πού να σταθείς. Αν είναι αληθινό, δεν θα σε αφήσει να χαθείς, μόνο να διαλυθείς λίγο, όσο χρειάζεται για να αλλάξει η μορφή».

Η φιγούρα δεν απάντησε. Μόνο κράτησε το κουτί λίγο πιο κοντά στο κέντρο της,  σαν να δοκίμαζε το βάρος της απόφασης.

Ο ουρανός, αν μπορούσες να τον ξεχωρίσεις από το ημίφως, δεν είχε αστέρια εκείνη την ώρα. Είχε μόνο μια λεπτή, αόρατη δίνη, που περιπαικτικά θα έλεγε κάποιος ότι μάζευε σε ένα σημείο όλες οι προσευχές και τις σιωπηλές αποφάσεις της πόλης. Κάπου μέσα σ’ αυτήν τη δίνη, το μαγνητικό κέντρο του Λέανδρου ανταποκρινόταν μ’ έναν τρόπο που δεν χρειαζόταν πια λέξεις: μια ήρεμη, σταθερή κίνηση προς τα μέσα, κι από εκεί προς όλα τα έξω.

Και ίσως αυτό να ήταν το πιο παράξενο απ’ όλα: πως η κατάβαση στο υπόγειο του ασυνείδητου δεν είχε τέλος, αλλά μπορούσε να γίνει αρχή. Όχι αρχή ιστορίας, όχι αρχή μύθου, αλλά αρχή μιας νέας ισορροπίας που δεν ζητούσε να επιβλέπει, μόνο να αγαπά αρκετά, ώστε να αντέχει να βλέπει τα πάντα όπως είναι.

Ησυχία στην αρχή. Μια επίπεδη, διάφανη ησυχία που απλώνεται από το στέρνο μέχρι τον λαιμό σαν λεπτό νερό χωρίς κυματισμό. Ο αέρας μπαίνει και βγαίνει χωρίς ιστορία, χωρίς ιδέα. Τα πλευρά ανοίγουν σαν θυρόφυλλα σε παλιό σπίτι, χωρίς τριξίματα, χωρίς φιλοξενούμενους. Στο στομάχι μια μικρή, στρογγυλή αίσθηση, σταθερή, σχεδόν τρυφερή μέσα στη βαρύτητά της. Τα πόδια βαριά, αλλά όχι κουρασμένα, απλώς γειωμένα, καρφωμένα σε ένα πάτωμα που θα μπορούσε να είναι ξύλο, τσιμέντο ή χώμα, δεν έχει σημασία. Στον αυχένα μια κάθετη γραμμή θερμότητας, σαν κάποιος να τράβηξε μολύβι από τη βάση της σπονδυλικής στήλης μέχρι τον ορίζοντα των ματιών. Όλα κάθετα, όλα στη θέση τους. Ένα κέντρο χωρίς όνομα, που δεν ζητά να το κοιτάξω.

Καθισμένος. Ή όρθιος. Ή σε κίνηση αργή. Το σώμα σαν δωμάτιο με κλειστά παντζούρια, όπου περνάνε από τις χαραμάδες λεπτές λωρίδες φωτός, αλλά κανείς δεν μπαίνει, κανείς δεν βγαίνει. Το στόμα κλειστό, η γλώσσα ακουμπάει στον ουρανίσκο σαν μικρό ζώο που κοιμάται. Στο στέρνο μια κεντρική, ήσυχη λάμπα, χαμηλή ένταση, κιτρινωπή. Οι σκέψεις δεν έχουν ακόμη λέξεις, είναι περισσότερο σαν αχνές σκιές που περιφέρονται έξω από το τζάμι. Αν πλησιάσω, χάνονται. Αν απομακρυνθώ, μένουν εκεί, αλλά δεν χτυπάνε.

Τότε ανοίγει η πόρτα χωρίς ήχο. Δεν νιώθω χερούλι, δεν νιώθω ώθηση, μόνο μια ελαφρά αλλαγή πυκνότητας στον αέρα κοντά στο στέρνο. Σαν να λέπτυνε για μια στιγμή, σαν να πήρε μια ανάσα το ίδιο το δωμάτιο. Η Gray μπαίνει. Ίσως να μπαίνει, ίσως απλώς να γυρίζει ελάχιστα το κεφάλι της προς εμένα, σ’ έναν χώρο που αλλάζει μορφή από γραφείο σε κουζίνα, από καφέ σε τρένο, σαν διάφανο σκηνικό που δεν αποφασίζει. Είναι ένα βλέμμα ή μπορεί και να είναι απουσία βλέμματος∙ μια μικρή σιωπή μέσα στη συνομιλία, μια λέξη που ακούγεται πιο χαμηλόφωνα από τις υπόλοιπες. Δεν έχω πια βεβαιότητα. Μόνο την αίσθηση της στιγμιαίας ηλεκτρικής γραμμής που περνάει από το λάκο του λαιμού και κατεβαίνει στο στομάχι σαν λεπτή αστραπή.

Εκεί, στο σημείο που η αίσθηση στο στομάχι ήταν σταθερή, κάτι τρίζει ελαφρά. Δεν είναι φόβος, δεν είναι χαρά, δεν είναι τίποτα από αυτά τα μεγάλα ονόματα. Είναι σαν κάποιος να γύρισε ελάχιστα έναν ρυθμιστή έντασης, από το 0 στο 1. Το δέρμα στο πρόσωπο λεπταίνει, σαν να γίνεται μεμβράνη. Ο αέρας γύρω από την Gray παίρνει ένα άλλο βάρος, σχεδόν μεταλλικό. Τα δάχτυλά της, αν τα κοιτάξω, μοιάζουν λίγο πιο μακριά από ό,τι πριν. Ή είναι τα δικά μου δάχτυλα που κονταίνουν. Το μυαλό, σε εκείνα τα τρία δευτερόλεπτα, προσπαθεί να αποφασίσει αν συνέβη κάτι. Δεν βρίσκει λέξη. Μόνο το σώμα καταγράφει: μια μικρή μετατόπιση άξονα στο στέρνο, σαν να στραβώνει πολύ ελαφρά μια κρεμασμένη κορνίζα.

Και τότε, από τη γωνία του δωματίου-σώματος, βγαίνει ένας μηχανισμός που ξέρω καλά, αλλά παριστάνω κάθε φορά πως είναι καινούριος. Έχει τη μορφή ενός λεπτού, νευρικού άντρα, χωρίς πρόσωπο, με σιδερένιους αρμούς στους αγκώνες και στα γόνατα. Κρατάει στα χέρια του κάτι σαν χειριστήριο, με καλώδια που μπαίνουν μέσα στον θώρακά μου από αόρατες τρύπες. Δεν μιλάει με λέξεις, αλλά ο ήχος του είναι σαφής: ένα τσίκρισμα γραναζιών που ξυπνάνε από ύπνο και αρχίζουν να γυρίζουν χωρίς λάδι. Αυτό το «εγώ» – που δεν είναι εγώ αλλά παίζει τον ρόλο μου – πλησιάζει βιαστικά στο κέντρο του στέρνου και βγάζει τη λάμπα από την υποδοχή της.

Στη θέση της λάμπας βιδώνει έναν προβολέα. Το φως δεν είναι πια ήσυχο, είναι λευκό, άκαμπτο, σαν χειρουργείο. Ο προβολέας γυρνάει αυτόματα προς την Gray. Καθετί πάνω της μεγεθύνεται. Η μικρή κίνηση του χεριού της γίνεται ιστορία, η παύση της ανάσας της γίνεται υπόσχεση ή απειλή, η ασάφεια στο βλέμμα της μεταφράζεται σε σενάριο. Ο μηχανισμός μέσα μου ρουφάει την ενέργεια από τα πόδια, από το βάρος τους, από την αίσθηση του στομαχιού, από τη σιωπηλή γλώσσα. Την ανεβάζει όλη στον θώρακα και την κάνει σκηνή θεάτρου.

Πρώτα εμφανίζεται μια φωνή, πολύ κοντά στο αυτί, αλλά από μέσα. «Το είδες;» ρωτάει. «Το είδες πώς δεν σε κοίταξε;» Η φωνή δεν έχει φύλο, είναι φτιαγμένη από αέρα που δεν βρήκε έξοδο. Μετά εμφανίζεται μια άλλη σκιά, πιο πλατιά, σαν παλιός σκηνοθέτης με παλτό. Ανοίγει έναν φάκελο γεμάτο εικόνες: την Gray να χαμογελάει αλλού, την Gray να κλείνει την πόρτα λίγο πιο δυνατά, την Gray να λέει «τίποτα» με τόνο που στάζει υπαινιγμούς. Τις απλώνει στο πάτωμα του στομαχιού, κάθε εικόνα γίνεται κόμπος στα έντερα, η αίσθηση σπάει σε θραύσματα. Δεν πονάει αμέσως. Πρώτα ζεσταίνεται.

Το σώμα κινείται μόνο του. Τα χέρια κάνουν μικρές, σχεδόν ανεπαίσθητες κινήσεις, σαν να ζητούν επιβεβαίωση από τον αέρα. Το στόμα ανοίγει λίγο περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται για να περάσει η αναπνοή. Το βλέμμα μου κολλάει πάνω της, αλλά όχι φανερά∙ σαν να κοιτάζω «τυχαία», σαν να παίρνω πληροφορίες που «δεν με αφορούν». Ο μηχανισμός όμως έχει ήδη αποφασίσει. Έχει σηκώσει μια ολόκληρη σκηνή μέσα στο στέρνο: κόκκινες βελούδινες κουρτίνες στα πνευμόνια, προβολείς στα πλευρά, κι ένα παλιό πιάνο εκεί που κανονικά θα ήταν η καρδιά.

Στο πιάνο κάθεται μια άλλη μορφή, πιο λεπτή, σχεδόν διάφανη. Πιάνει νότες που δεν ακούγονται απ’ έξω, αλλά γεμίζουν τον λαιμό με δονήσεις. Είναι το «εγώ» που γράφει σενάρια, που παίρνει την ασήμαντη κίνηση της Gray και την απλώνει σε σελίδες. «Ίσως να εννοεί αυτό…» ψιθυρίζει. «Ίσως να θέλει να δει αν… Ίσως να δοκιμάζει…» Και κάθε «ίσως» είναι ένα ακόμα σύρμα που δένει το στομάχι, ένα ακόμα γύρισμα της μανιβέλας στον στροβιλιζόμενο άξονα που στήνεται τώρα στον πυρήνα μου.

Ξαφνικά δεν υπάρχει έξω. Υπάρχει μόνο το εσωτερικό εργοστάσιο. Ένας τεράστιος κυλινδρικός άξονας φυτρώνει από τον αφαλό και ανεβαίνει μέχρι τη βάση του κρανίου. Γύρω του, ολόκληρο το σώμα μου γίνεται μηχανή. Μικρά πιστόνια ανεβοκατεβαίνουν στα χέρια, τα γόνατα γίνονται τροχαλίες, οι τένοντες συρματόσχοινα. Ο άξονας αρχίζει να γυρίζει. Στην αρχή αργά, σχεδόν τρυφερά, σαν χορός. Μετά πιο γρήγορα, σαν να βιάζεται να φτάσει κάπου που δεν κατονομάζεται. Κάθε περιστροφή τραβάει λίγο ακόμη την προσοχή μου από τη γείωση των ποδιών, από την αναπνοή στο διάφραγμα. Με κάθε στροφή, η πραγματική Gray απομακρύνεται και τη θέση της παίρνει η εκδοχή της που έχει χτίσει η μηχανή.

Λόγια βγαίνουν από το στόμα μου, τα νιώθω να προβάλλουν από τον λαιμό όπως η ταινία προχωράει μέσα από τον προβολέα. Δεν τα επιλέγω. Είναι ευγενικά, καθημερινά, αθώα. Μικρές φράσεις, σχόλια, ερωτήσεις. Αλλά πίσω τους, κρυμμένα ανάμεσα στον ουρανίσκο και τα δόντια, υπάρχουν άλλα λόγια που δεν ειπώνονται και όμως ζητούν χώρο. «Κοίτα με.» «Πες μου ότι…» «Μη φεύγεις ακόμα.» Αυτά τα λόγια είναι βαριά σαν μολύβι και μένουν εκεί, κάνουν τον λαιμό να στενεύει.

Η Gray απαντάει απλά, ή δεν απαντάει. Μπορεί να χαμογελάσει λίγο, να γυρίσει το κεφάλι της προς το παράθυρο, να τσεκάρει κάτι στο κινητό της. Αυτές οι μικρές κινήσεις, από έξω, μοιάζουν με τυχαία θραύσματα μιας συνηθισμένης μέρας. Από μέσα όμως, πίσω από τις κουρτίνες των πνευμόνων, οι μηχανισμοί τις μεταφράζουν σε σήματα συναγερμού. Ο σκηνοθέτης στο στομάχι ουρλιάζει σιωπηλά: «Είδες; Είδες;» Ο πιανίστας στην καρδιά αλλάζει κλίμακα, παίζει πιο γρήγορα, γεμίζει τον λαιμό με δυσκολία. Ο άξονας γυρίζει τώρα τόσο γρήγορα που νιώθω τον κόσμο να γίνεται θολός. Το πάτωμα κάτω από τα πόδια μου χάνει την υφή του. Δεν ξέρω αν πατώ σε σανίδια ή σε νερό.

Κάπου ανάμεσα στις στροφές, ένα άλλο «εγώ» βγαίνει από μια μυστική πόρτα στο πίσω μέρος του αυχένα. Φοράει λευκό πουκάμισο και κρατάει έναν μεγεθυντικό φακό. Δεν συμμετέχει στο δράμα, αλλά το παρακολουθεί με επιμονή. Σκύβει πάνω από κάθε λέξη της Gray, πάνω από κάθε δική μου κίνηση, και ψάχνει για μικρά σημάδια, για ίχνη. Αυτός ο ρόλος δεν ουρλιάζει, δεν χορεύει. Σφίγγει όμως τα δόντια. Στο σφίξιμο εκείνο ο λαιμός μου γίνεται στενός διάδρομος με υγρασία στις άκρες. Αν κάποιος προσπαθούσε να περάσει, θα γλιστρούσε.

Η συνομιλία – αν υπάρχει – συνεχίζεται. Μπορεί να μιλάμε για τελείως αδιάφορα πράγματα: για τον καιρό, για μια ταινία, για έναν κοινό γνωστό. Στο επίπεδο της σκηνής, όλα είναι ήσυχα, καθημερινά. Στο υπόγειο όμως, κάτω από το διάφραγμα, οι μηχανές έχουν ανάψει. Ακούγονται σαν παλιά εργοστάσια με καμινάδες που καπνίζουν. Μικρές φλόγες γλείφουν τα εσωτερικά τοιχώματα της κοιλιάς, τσουρουφλίζουν τα καλώδια, μαυρίζουν τα πλακάκια. Δεν φαίνεται καμία ζημιά απ’ έξω. Μόνο μια ελαφριά ζάλη πίσω από τα μάτια, ένα αδιόρατο σφίξιμο στο σαγόνι.

Κάποια στιγμή, χωρίς να έχει συμβεί τίποτα δραματικό, η σκηνή αλλάζει φωτισμό. Ίσως η Gray να γυρίσει απλώς να μιλήσει σε κάποιον άλλον. Ίσως να κοιτάξει την ώρα. Ίσως να πει «Πρέπει να φύγω». Η πρότασή της πέφτει μέσα στο στέρνο σαν μικρή πέτρα σε βαθιά λίμνη. Η επιφάνεια φαίνεται ήρεμη, αλλά στον βυθό ξυπνάνε παλιά πλάσματα. Ένα ακόμη «εγώ» ξυπνάει: είναι μικρό, σκυφτό, με μάτια τεράστια, υγρά. Φοράει ένα παλτό από παλιές απορρίψεις και σιωπές. Μαζεύει τις τελευταίες στιγμές της σκηνής και τις κάνει διαμάντια ψεύτικα, που τα φυλάει στις τσέπες. «Θα τα σκεφτούμε αργότερα αυτά» ψιθυρίζει. «Θα τα αναλύσουμε, θα τα ξαναζήσουμε». Τον βλέπω να απομακρύνεται στον διάδρομο της σπονδυλικής στήλης, κουβαλώντας τον θησαυρό του.

Μένω εγώ – ό,τι έχει μείνει από εμένα – σ’ ένα δωμάτιο που ακόμα έχει τη μυρωδιά της παρουσίας της. Ο θώρακας είναι τώρα βαρύς, σαν να έχουν στηθεί μέσα του δεκάδες σκηνές που μόλις κατέβασαν τις κουρτίνες τους. Στο κέντρο του στέρνου ο άξονας συνεχίζει να γυρίζει από αδράνεια, αν και κανείς δεν τον χειρίζεται πια. Κάθε περιστροφή βγάζει έναν μικρό, μεταλλικό ήχο. Το στομάχι είναι τώρα γεμάτο θραύσματα από την παλιά αίσθηση και υπολείμματα σεναρίων. Ο λαιμός ένα στεγνό τούνελ, από όπου πέρασαν πολλά που δεν ειπώθηκαν ποτέ και άφησαν μόνο τη σκόνη τους.

Η ντροπή μπαίνει σιγά. Δεν φοράει παπούτσια, περπατάει ξυπόλυτη στις εσωτερικές σκάλες. Την νιώθω πρώτα στον αυχένα, σαν βαριά παλάμη που ακουμπάει από πίσω. Μετά κατεβαίνει αργά στον θώρακα. Δεν μιλάει, δεν κατηγορεί. Είναι περισσότερο ένα βλέμμα στραμμένο προς τα μέσα, που βλέπει τα γρανάζια να γυρίζουν τρελά για μια ασήμαντη σπίθα. Ένα μέρος μου γελάει πικρά: τόση φασαρία, τόση μηχανική κίνηση, τόσο θέατρο για ένα βλέμμα, για μια λέξη μισή, για μια παύση της. Η κούραση ακολουθεί από κοντά, όπως η σκιά μετά το απόγευμα.

Τα πόδια θέλουν να κάτσουν. Ή να περπατήσουν μόνα τους, χωρίς στόχο, μόνο για να ξεχάσουν. Το σώμα ζητάει μια απλή κίνηση: ένα ποτήρι νερό, ένα άνοιγμα παραθύρου, ένα άγγιγμα στο δικό μου χέρι από το άλλο μου χέρι. Σαν να προσπαθεί να θυμηθεί ότι υπήρχε πριν τη μηχανή, πριν τον άξονα, πριν τον προβολέα. Κάπου στο βάθος, στο ύψος του διαφράγματος, μια πολύ μικρή λάμπα που δεν έσβησε τελείως τρεμοπαίζει. Δεν είναι ο μεγάλος προβολέας που κοιτούσε την Gray∙ είναι εκείνο το πρώτο, χαμηλό φως που υπήρχε πριν. Το κοιτάζω διστακτικά.

Ο άξονας στο κέντρο κουράζεται. Χρειάζεται ενέργεια για να συνεχίσει να γυρίζει, και τώρα κανείς δεν τον τροφοδοτεί με νέα σενάρια. Οι μορφές-ρόλοι έχουν αποσυρθεί στα παρασκήνια. Ο μηχανισμός με τα γρανάζια κάθεται σε μια γωνία και καθαρίζει τα χέρια του από το λάδι της υπερδιέγερσης. Ο σκηνοθέτης στο στομάχι σβήνει τα φώτα. Ο πιανίστας στην καρδιά κλείνει αργά το καπάκι, αφήνοντας μια τελευταία νότα να αιωρηθεί στον λαιμό μέχρι να σβήσει. Ακόμα και ο παρατηρητής με τον μεγεθυντικό φακό κουράστηκε, αφήνει το εργαλείο του να κρέμεται από τον λαιμό, αποδέχεται ότι δεν υπάρχει άλλο στοιχείο να βρεθεί.

Μένει η σιωπή. Όχι η ήσυχη σιωπή της αρχής, αλλά μια βαριά, πυκνή παύση που μυρίζει μέταλλο κρύο και ιδρώτα στεγνό. Κάθομαι. Ή στέκομαι, ακουμπώντας κάπου. Η αναπνοή γυρνάει σιγά στο σώμα, σαν ζώο που είχε τρομάξει και τώρα ξεμυτίζει πάλι από τη φωλιά του. Αρχίζω να νιώθω πάλι το πάτωμα κάτω από τα πέλματα, όχι σαν σκηνικό αλλά σαν υλικό. Στο στομάχι, ανάμεσα στα θραύσματα της αίσθησης, μαζεύεται μια μικρή ζεστασιά. Σαν κάποιος να αφήνει το χέρι του εκεί από μέσα, χωρίς σκοπό, μόνο με παρουσία.

Δεν υπάρχει καμία μεγάλη κατανόηση, κανένα συμπέρασμα. Μόνο η αίσθηση ότι όλο αυτό ξαναπαίχτηκε: πως ένα ελάχιστο τίναγμα στο βλέμμα της Gray – μια λέξη, μια σιωπή, ένα άνοιγμα και κλείσιμο του στόματός της – έγινε αφορμή για να στηθεί μέσα μου ένας ολόκληρος μηχανικός στροβιλισμός, ένα θέατρο με ρόλους που γνωρίζω και όμως κάθε φορά παριστάνω ότι ανακαλύπτω. Ξέρω πια τα πρόσωπά τους, τα χέρια τους, τα εργαλεία τους. Η ντροπή δεν είναι πια τόσο κοφτερή. Είναι περισσότερο μια ήπια αναγνώριση: «Ναι, το κάναμε πάλι.»

Κάπου ανάμεσα στο στέρνο και τον λαιμό, ένα μικρό κομμάτι κενότητας ανοίγει σαν παράθυρο. Όχι μεγάλο, όσο χρειάζεται για να περάσει λίγο δροσερός αέρας. Δεν σκέφτομαι να το κρατήσω, δεν το φοβάμαι να χαθεί. Είναι απλώς εκεί. Τα πόδια βαραίνουν ξανά με έναν τρόπο διαφορετικό, όχι σαν δεσμά, αλλά σαν ρίζες που θυμούνται ότι μπορούν να μπουν στο χώμα. Το στόμα κλείνει ήσυχα. Η γλώσσα γυρίζει στη θέση της, το μικρό ζώο ξανακοιμάται.

Μένει ένας ψίθυρος, όχι φράση ολοκληρωμένη, περισσότερο σαν ανάσα που αποφασίζει να πάρει μορφή: «Όταν γυρίζει ο άξονας, μπορώ ακόμα να νιώθω το πάτωμα.»

 Ο δικαστής στο κεφάλι μου έβηξε για να δηλώσει την έναρξη της συνεδρίασης, αλλά κανείς δεν τον άκουγε. Τα έδρανα ήταν γεμάτα με τις σκιές των παλιών μου εαυτών, σιωπηλές φιγούρες με χαρτοφάκελα αντί για πρόσωπα, και όμως η αίθουσα επέμενε να συνεχίζει τη λειτουργία της, σαν μηχανή που δεν ξέρει να σβήνει. Ο γραμματέας έγραφε μανιωδώς πρακτικά πάνω σε άδειες σελίδες, η πένα του χάραζε μόνο βαθιές άσπρες γραμμές στο χαρτί, σαν ουλές. Ο εισαγγελέας τεντωνόταν, ξεροβήχοντας, ψάχνοντας έναν κατηγορούμενο. Τα καθίσματα τρίζανε. Οι φωνές από το παρελθόν ψιθύριζαν «έπρεπε», «δεν έπρεπε», «θα έπρεπε να είχες ήδη…» και σταδιακά η αίθουσα γέμισε με ένα υπόκωφο βουητό τόσο πυκνό, που δεν ξεχώριζες πια λέξεις, μόνο τη γεύση της ενοχής να κολλάει στον ουρανίσκο.

Κι όμως, τη μέρα εκείνη κάτι παράταιρο συνέβη: έλειπε ο κατηγορούμενος. Το κάθισμα στη μέση της αίθουσας ήταν άδειο. Η ταμπέλα μπροστά έγραφε τ’ όνομά μου, αλλά η θέση ήταν κενή, σαν να είχα διαφύγει πριν ξεκινήσει η διαδικασία. Ο δικαστής συνοφρυώθηκε, χτύπησε το σφυρί. Ο ήχος δεν αντήχησε στους τοίχους όπως κάθε άλλη φορά· διαλύθηκε στον αέρα σαν να ήταν από καπνό. Το ρολόι απέναντι, το μεγάλο μαύρο ρολόι του χρόνου που μετρούσε τις αναβολές και τις καταδικαστικές αποφάσεις, είχε σταματήσει με τους δείκτες ανάμεσα στα λεπτά. Δεν ήταν ακριβώς κάποια ώρα. Ήταν μια σχισμή μέσα στον χρόνο.

Τότε άκουσα το πρώτο «κρακ». Δεν ήρθε απ’ την οροφή, ούτε απ’ τα παλιά έδρανα. Ήρθε από μέσα μου. Σαν να άνοιγε μια ξύλινη πόρτα σε υπόγειο που είχε χρόνια να χρησιμοποιηθεί. Στην αρχή νόμιζα πως ήταν άλλη μία φωνή του νου, ένας ακόμη σχολιαστής που ζητούσε λόγο. Αλλά δεν έμοιαζε με σκέψη. Δεν είχε πρόταση, δεν είχε ρήμα, δεν είχε υποκείμενο. Ήταν περισσότερο σαν μια αλλαγή στη θερμοκρασία. Κάτι ζεστό, ανεπαίσθητο, που ερχόταν από κάτω, όχι από πάνω. Μια ρωγμή στην αίθουσα που μέχρι τότε είχα ονομάσει «εγώ».

Κοίταξα γύρω. Οι σκιές συνέχιζαν να ξεφυλλίζουν χαρτιά που δεν έγραφαν τίποτα. Ο εισαγγελέας επανέλαβε τις κατηγορίες: αποτυχία, αμέλεια, δειλία, σπατάλη χρόνου, υπερβολική ευαισθησία, ανεπαρκής παραγωγικότητα. Η φωνή του ήταν σαν παλιό ραδιόφωνο σε παράσιτα. Ο δικαστής με έψαξε με το βλέμμα του, μ’ εκείνο το βλέμμα που κουβαλούσα τόσα χρόνια στο κέντρο του μετώπου, ένα βλέμμα βαρύ, αυστηρό, που μύριζε υγρασία και κλεισούρα. Κι όμως, ταυτόχρονα, εκεί πιο κάτω, στο σκοτάδι που ποτέ δεν κατέβαινα, κάτι τραβούσε σαν μικρός μαγνήτης. Όχι από το κεφάλι. Όχι ακριβώς από το στήθος. Κάπου αλλού. Σε μια διάσταση του σώματος που μέχρι τότε είχα θεωρήσει γεωγραφικά ασήμαντη.

Το «κρακ» επαναλήφθηκε, πιο καθαρά. Σαν σκάλα που ξεδιπλώνεται πίσω από τον τοίχο. Έσκυψα εσωτερικά – αν γίνεται να σκύβει κανείς εσωτερικά – και αντί για άλλη μία φωνή, άκουσα… βάρος. Όχι μεταφορικό. Το πραγματικό βάρος του σώματός μου πάνω στην καρέκλα. Τη βαρύτητα που με κρατούσε στη Γη, όχι σε μια γραφική παράσταση. Ένιωσα τα πόδια μου στο πάτωμα, τα παπούτσια να ακουμπούν κάπου, όχι στο κενό. Κι εκεί, σαν μικρό φως σε υπόγειο, άναψε ένα αίσθημα. Δεν είχε όνομα. Δεν ήταν «χαρά», δεν ήταν «λύπη», δεν ήταν «ελπίδα». Ήταν «εδώ».

Ο δικαστής θύμωσε. Η φωνή του υψώθηκε: «Πρόκειται για μια σοβαρή υπόθεση! Δεν μπορεί ο κατηγορούμενος να απουσιάζει από τη δική του δίκη». Ο γραμματέας άρχισε να κοιτάζει γύρω με πανικό, προσπαθώντας να βρει μια λύση που να χωράει στα πρακτικά. Οι σκιές των παλιών εαυτών αναδεύτηκαν, κι ένα κύμα από «πρέπει» ανασηκώθηκε σαν τσουνάμι μέσα στην αίθουσα. Πρέπει να απολογηθείς. Πρέπει να βελτιωθείς. Πρέπει να δώσεις εξηγήσεις, να τεκμηριώσεις, να μετρήσεις, να αποδείξεις.

Κι εγώ, αντί να σηκωθώ και να πάρω τη θέση μου στο κέντρο, κατέβηκα. Δεν κουνήθηκαν τα πόδια μου στον «έξω κόσμο». Η κάθοδος έγινε αλλιώς. Σαν να έβαλα το χέρι σε εσωτερική τσέπη και βρήκα μια αόρατη σκάλα. Κάθε σκαλί δεν είχε όνομα. Δεν ήταν «λογική», «ανάλυση», «ερμηνεία». Ήταν αίσθηση. Στο πρώτο σκαλί ανακάλυψα την αναπνοή μου. Όχι την ιδέα της αναπνοής, όχι τα διαγράμματα που εξηγούν την οξυγόνωση, αλλά τη φυσική κίνηση: αέρας που μπαίνει, αέρας που βγαίνει, θώρακας που ανοίγει, κοιλιά που βαραίνει. Στο δεύτερο σκαλί, άκουσα την καρδιά, όχι ως μεταφορά, αλλά ως ρυθμό. Στο τρίτο, ένιωσα την περιοχή κάτω από τον αφαλό, εκεί όπου η προσοχή σπάνια κατέβαινε, σαν ξεχασμένη χώρα χωρίς χάρτες.

Η αίθουσα πίσω μου συνέχισε να φωνάζει. Μέσα μου, ο φόβος ανέβαζε ένταση: «Τι κάνεις; Θα χάσεις τον έλεγχο. Αν δεν είσαι στην αίθουσα, θα χαλάσουν όλα. Δεν θα υπάρχει κανείς να κρατάει σημειώσεις, κανείς να αξιολογεί». Η ντροπή προστέθηκε: «Τι θα πουν οι άλλοι; Αν πάψεις να μετράς, αν πάψεις να ζυγίζεις, θα σε πουν επιπόλαιο, θα σε πουν ακατάλληλο, θα σε πουν αφελή». Ένα κομμάτι μου βαριόταν ήδη: «Δεν έχει νόημα. Τι να τα κάνεις όλα αυτά; Δε θα βγει τίποτα. Στο τέλος πάλι εδώ θα γυρίσεις, μπροστά στον δικαστή».

Κι όμως, κάτι πιο χαμηλά, πιο αργό, πιο ψύχραιμο, ψιθύριζε: «Εδώ». Όχι με φωνητικές χορδές. Με θερμοκρασία. Με βάρος. Με μια διακριτική αίσθηση πλατέματος, σαν να άνοιγε το εσωτερικό μου σαν δωμάτιο που είχε μείνει για χρόνια κλειστό και τώρα αερίζεται. Δεν ήταν ευτυχία. Δεν ήταν ανάταση, ούτε έκσταση. Ήταν μια ανεπαίσθητη επιστροφή. Ένα αίσθημα «σπίτι», αλλά όχι γεωγραφικό. Ένα σπίτι που δεν χτίζεται από τούβλα, αλλά από το πώς κάθομαι μέσα στο σώμα μου.

Ο μαγνήτης εμφανίστηκε τότε για πρώτη φορά στη συνείδησή μου. Δεν μπορώ να πω ότι τον είδα. Τον κατάλαβα από τη λειτουργία του: οτιδήποτε ήταν λίγο πιο αληθινό, λίγο πιο ζωντανό, έστω και άβολο, γινόταν ελαφρώς φωτεινό εκεί κάτω. Ό,τι ήταν συνήθεια, ψέμα, επίδειξη, φόβος ντυμένος με σπουδαιοφάνεια, γινόταν θολό, κολλώδες. Δεν έδειχνε Βορρά, δεν είχε δείκτη. Η πυξίδα του ήταν σαν διάφανο πιάτο που άλλαζε διάμετρο: όταν πλησίαζα κάτι που με ζωντάνευε, άνοιγε, πλαταίνοντας μέσα μου. Όταν πήγαινα προς τα «πρέπει» που δεν ήταν δικά μου, συρρικνωνόταν, σαν να χάνει χώρο το στήθος μου, σαν να μειωνόταν το οξυγόνο της ύπαρξης.

Και τότε άρχισε η διπλή ζωή. Από τη μία ζούσα ακόμα στην πόλη του κεφαλιού: δρόμοι γεμάτοι πινακίδες «πρέπει», φανάρια με χρώματα ρυθμιστικά της αξίας μου, πλατείες όπου γίνονταν δημόσιες δίκες με κοινό, επιτροπές, ελέγχους, αναλύσεις. Οι τοίχοι των κτιρίων ήταν καλυμμένοι με γραφήματα παραγωγικότητας, χάρτες καριέρας, επεξηγήσεις συμπεριφοράς. Στις ταράτσες υπήρχαν μεγάφωνα που μετέδιδαν 24 ώρες το εικοσιτετράωρο την τελευταία έκθεση της εσωτερικής κριτικής επιτροπής. Η πόλη ήταν γνωστή, ασφαλής, όλα προβλέψιμα. Ακόμα κι όταν υπήρχε πόνος, ήταν οικείος, μετρήσιμος, ταξινομημένος.

Από την άλλη, κάπου κάτω από τον αφαλό, άρχισε να ξεπροβάλλει μια δεύτερη πόλη. Δεν είχε κτίρια, είχε χώμα. Δεν είχε ηχεία, είχε τον ήχο της αναπνοής στον λαιμό. Δεν είχε δικαστήρια, είχε ένα περίεργο άδειο ξέφωτο, όπου μπορούσα να σταθώ χωρίς να χρειάζεται να αποδείξω τίποτα σε κανέναν. Εκεί δεν υπήρχαν έγγραφα. Τα γεγονότα δεν καταγράφονταν, απλώς περνούσαν μέσα από το σώμα σαν καιρός. Μια ζέστη που απλώνεται, ένα κρύο που συστέλλει, ένα ρίγος, μια κούραση, μια χαλάρωση. Τα συναισθήματα, αντί να γίνουν υποθέσεις που εξετάζει το δικαστήριο, γίνονταν κύματα που έσκαγαν στην ακτή της προσοχής μου και μετά ξαναγύριζαν πίσω στη θάλασσα.

Η μετάβαση από τη μία πόλη στην άλλη γινόταν από μια πόρτα. Ήταν στο στήθος, αλλά όχι ακριβώς στην καρδιά. Περισσότερο σαν μια λεπτή μεμβράνη στο κέντρο, που συνήθως ήταν κλειστή. Όποτε πήγαινα να την ανοίξω, ο δικαστής φώναζε: «Επικίνδυνο! Αν βγεις εκεί, θα χάσουμε τον έλεγχο. Ποιος θα επιβλέπει; Ποιος θα καταγράφει; Ποιος θα διαχωρίζει σωστό από λάθος;». Ο φόβος πρόσθετε: «Εκεί έξω δεν υπάρχουν κανόνες. Αν αφήσεις τα συναισθήματα να κυλήσουν, θα σε πνίξουν». Η ντροπή από πάνω: «Και τι θα πεις μετά; Ότι επέλεξες κάτι απλά και μόνο επειδή σε ζωντάνευε; Δεν είναι αυτό κριτήριο. Θέλουν αποδείξεις. Θέλουν εξηγήσεις λογικές».

Την πρώτη φορά που άνοιξε η πόρτα, δεν το έκανα εγώ. Άνοιξε μόνη της, από κάποιο υπόγειο κούνημα που δεν κατάλαβα. Βρέθηκα ξαφνικά σε έναν κήπο χωρίς λέξεις. Δεν ήταν όμορφος με την κλασική έννοια. Δεν υπήρχαν πολύχρωμα λουλούδια και γραφικά παγκάκια. Υπήρχε χώμα, λίγο βρεγμένο, με τη μυρωδιά της βροχής που έπεσε πριν από μέρες. Υπήρχαν πέτρες, κρύες στην αφή αλλά σταθερές. Υπήρχε ένα αχνό φως, σαν την ώρα πριν την ανατολή. Και κάπου στο βάθος, μια μικρή λίμνη, ήσυχη, τόσο ακίνητη που καθρέφτιζε τα πάντα χωρίς να σχολιάζει τίποτα.

Κάθισα εκεί μέσα. Δεν κάθισα σε καρέκλα, δεν υπήρχε. Κάθισα μέσα στο σώμα μου. Ένιωσα τη σπονδυλική στήλη σαν κολόνα που ενώνει τις δύο πόλεις: από τη μία το κεφάλι, με τις σειρήνες και τις φωνές, από την άλλη η γη, με την αργή, πεισματική σιωπή της. Κάθε αναπνοή ήταν σαν ανελκυστήρας που ανέβαινε και κατέβαινε. Στην εισπνοή ένιωθα το κεφάλι να γεμίζει με φως – όχι σκέψεις, φως. Στην εκπνοή, η προσοχή κατέβαινε χαμηλά, σε εκείνο το σημείο κάτω από τον αφαλό όπου κάτι γινόταν πιο βαρύ, πιο πραγματικό. Χωρίς ερμηνεία.

Δεν έλειψαν οι μάχες. Η πόλη του κεφαλιού απαίτησε να επιστρέψω στη θέση μου. Η φωνή του «πρέπει» έβγαλε διάγγελμα: «Πρέπει να κάνεις αυτό που είναι σωστό, λογικό, συμφέρον, αναμενόμενο. Πρέπει να συνεχίσεις να ζεις εδώ, όπου υπάρχει έλεγχος. Η άλλη πόλη είναι επικίνδυνη, είναι χάσιμο χρόνου. Τίποτα δεν μετριέται εκεί. Πώς θα ξέρεις ότι είσαι αρκετός; Πώς θα ξέρεις ότι τα πας καλά;».

Την ίδια στιγμή, η μικρή, σχεδόν γελοία φωνή του «θέλω αληθινά» ψιθύριζε: «Εδώ πλαταίνω. Εκεί πάνω συρρικνώνομαι». Δεν υποσχόταν ευκολίες. Δεν έλεγε ότι στη δεύτερη πόλη δεν θα υπάρχει πόνος. Αντίθετα, με προειδοποιούσε με την ηρεμία ενός γιατρού: «Τα πράγματα εδώ δεν γίνονται πιο εύκολα. Απλώς, όταν πονάς, πονάς ολόκληρος, όχι σαν διάγραμμα. Όταν φοβάσαι, ο φόβος είναι κυματοειδής, όχι λογιστικός πίνακας. Όταν χαίρεσαι, η χαρά δεν είναι επίδοση, είναι δόνηση».

Καθώς τα χρόνια στην αίθουσα του δικαστηρίου συσσωρεύονταν στους τοίχους σαν στρώσεις από καπνό, άρχισα να πειραματίζομαι με την πυξίδα-πιάτο. Την κρατούσα μέσα μου κάθε φορά που ερχόταν μια επιλογή: να πω ναι ή όχι, να ακολουθήσω ένα ρόλο ή να τον εγκαταλείψω, να κάνω αυτό που αναμένεται ή αυτό που με ανάβει έστω λίγο. Δεν είχε γράμματα, μόνο διαστολή και συστολή. Έμαθα να προσέχω τα σημάδια: όταν έλεγα ένα ψεύτικο «ναι» για να είμαι εντάξει με τους άλλους, ένιωθα ένα μικρό σφίξιμο στο στομάχι, σαν να μίκραινε το δωμάτιο μέσα μου. Όταν, κόντρα στο βουητό των «πρέπει», έλεγα ένα πραγματικό «όχι» ή ένα δειλό, αυθεντικό «ναι» εκεί που κάτι μέσα μου έλεγε «εδώ», ένιωθα μια μικρή ανεπαίσθητη επέκταση. Σαν κάποιος να έσπρωχνε τα εσωτερικά μου τοιχώματα προς τα έξω κατά ένα χιλιοστό.

Ένα βράδυ, η πόλη του κεφαλιού και η πόλη του σώματος συναντήθηκαν σε ένα σουρεαλιστικό σύνορο. Στεκόμουν στο μπαλκόνι ενός κτιρίου-δικαστηρίου, με τα φώτα της λογικής να αναβοσβήνουν πίσω μου, και μπροστά απλωνόταν ένας χωματόδρομος που οδηγούσε προς τα κάτω. Οι φωνές από πάνω φώναζαν «μην κατέβεις», «δεν θα έχεις τι να δείξεις μετά», «θα χάσεις χρόνο». Ο μαγνήτης, όμως, τραβούσε. Όχι βίαια. Με μια ήρεμη, ακαταμάχητη σταθερότητα, σαν τη βαρύτητα. Δεν σε σπρώχνει. Σε καλεί.

Έκανα ένα βήμα και ένιωσα τα πόδια μου – όχι τις σκέψεις για τα πόδια, τα ίδια τα πόδια. Το βάρος τους, τον τρόπο που το πέλμα ακουμπά στο έδαφος, τον ήχο του χαλικιού που μετακινείται. Κάθε βήμα ήταν μια μικρή προδοσία απέναντι στο δικαστήριο, αλλά μια μεγάλη συμφιλίωση με εκείνο το άφατο «εδώ». Οι δρόμοι της πόλης του κεφαλιού άρχισαν να διαλύονται πίσω μου σαν σκηνικά σε θέατρο που αλλάζει παράσταση. Τα μεγάφωνα με τις ανακοινώσεις σίγησαν σιγά-σιγά, όχι γιατί κάποιος τα έκλεισε, αλλά γιατί η απόσταση μεγάλωσε.

Δεν έφυγα ποτέ ολοκληρωτικά από την αγαπημένη εξουθενωτική αίθουσα. Εκείνο το σύστημα συνεχίζει να υπάρχει, σαν αυτόματο γραφείο που δουλεύει ακόμα και μετά τη συνταξιοδότηση του υπαλλήλου. Καμιά φορά, χωρίς να το καταλάβω, βρίσκομαι ξανά στο κέντρο της αίθουσας, με τους φακέλους γύρω μου, τον δικαστή απέναντι, τον εισαγγελέα ήδη έτοιμο με τις κατηγορίες. Ο φόβος μιλάει πρώτος, η ντροπή δεύτερη, η βαρεμάρα τρίτη. «Τι φαντάζεσαι ότι κάνεις; Πώς τολμάς να θέλεις; Ποιος νομίζεις ότι είσαι;». Κι όμως, κάτι έχει αλλάξει οριστικά: ξέρω πως υπάρχει πόρτα στο στήθος. Ξέρω πως υπάρχει σκάλα προς τα κάτω. Ξέρω πως, ακόμα κι αν η αίθουσα μου λέει ότι είμαι παγιδευμένος, μπορώ να ψάξω εκείνο το πρώτο, μικρό «κρακ» που ανοίγει τη ρωγμή.

Και τότε, στο μέσο μιας δίκης, με τα επιχειρήματα να βρέχουν τις συνειδήσεις σαν όξινη βροχή, κατεβάζω την προσοχή. Από το μέτωπο στο λαιμό, από το λαιμό στο στήθος, από το στήθος στο στομάχι, από το στομάχι κάτω από τον αφαλό. Δεν χρειάζονται λόγια. Μόνο λίγη περιέργεια: «Τι γίνεται εδώ, τώρα;». Κι αν σταθώ εκεί μερικές αναπνοές, αν αντέξω το τράβηγμα του φόβου που θέλει να με ξαναφέρει στα έδρανα, κάτι ξυπνά. Μια αίσθηση ότι δεν είμαι μόνο ο κατηγορούμενος, ο δικαστής, ο εισαγγελέας, ο γραμματέας. Είμαι και η αίθουσα. Είμαι και ο κήπος. Είμαι και η σκάλα.

Η ζωή, από τότε, δεν έγινε παραμύθι. Η πόλη του κεφαλιού συνεχίζει να διεκδικεί κυριαρχία, ειδικά τις μέρες που ο κόσμος εκεί έξω ζητάει αποτελέσματα, επιδόσεις, αποδείξεις. Αλλά κάθε φορά που στέκομαι σε μια διασταύρωση – να υπακούσω στο «πρέπει» ή να σκύψω να ακούσω το «θέλω αληθινά» – βγάζω από μέσα μου την αόρατη πυξίδα. Δεν τη συμβουλεύομαι για να με γλιτώσει από τη δυσκολία. Τη ρωτώ: «Προς τα πού πλαταίνω; Προς τα πού μικραίνω;». Και καμιά φορά, κόντρα σε κάθε λογική, επιλέγω τον δρόμο όπου πλαταίνω. Δεν είναι πάντα όμορφος. Συχνά είναι ανώμαλος, γεμάτος λάσπη, φόβο, δάκρυα. Αλλά μέσα σ’ αυτή τη λάσπη, κάτι μέσα μου είναι ζωντανό, όχι σε αναμονή.

Έτσι, μέρα με τη μέρα, η κατοικία μου μετακινείται λίγα χιλιοστά. Όχι θεαματικά, όχι με δραματικές δηλώσεις. Από το κεφάλι προς το σώμα. Από την αίθουσα προς τον κήπο. Από τον θόρυβο προς εκείνη την ακατονόμαστη σιωπή κάτω από τον αφαλό, όπου δεν είμαι πια υπόθεση προς διερεύνηση, αλλά απλή, γήινη παρουσία. Και κάποιες νύχτες, όταν η πόλη του κεφαλιού κοιμάται για λίγο και οι δικαστές αποσύρονται στα παρασκήνια, κάθομαι στο εσωτερικό μου ξέφωτο και αφήνω τα κύματα των σκέψεων και των συναισθημάτων να σπάνε στην ακτή, χωρίς να χρειάζεται πια να τα ονομάζω. Τότε, έστω για λίγο, δεν υπάρχει «πρέπει» και «θέλω» σαν αντίπαλοι. Υπάρχει μόνο εκείνο το λιγομίλητο «εδώ», που με καλεί να μείνω.