ο πυλωρός

Υπήρξε ποτέ άραγε πραγματικά αυτό που αποκαλούμε ανθρώπινο υποκείμενο ή πρόκειται για ένα τελείως φανταστικό και ιδεολογικό κατασκεύασμα μιας αυτοθεωρητικής ονείρωξης της ιστορικής συνείδησης; Μήπως το «είναι» ως «πρόσωπο» ανθρώπινο και λογικό ή στο τέλος «Ανθρώπινα» λογικό είναι μια φαντασιοπληξία του νου, μία αιωνίως επιζητούμενη ουτοπία, μία χίμαιρα; 

Αν μπορούσαμε ποτέ να μιλήσουμε απόλυτα για τη ζωή αυτή καθεαυτή ως Λόγο τότε προφανώς θα μπορούσαμε να κάνουμε και την εξής σοκαριστική παραδοχή:  Όλοι οι μηρυκασμοί του δυτικού νοείν από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη μέχρι τον Καρτέσιο και τον Βιτγκενστάιν όσον αφορά την θετικιστική ροπή του ανθρώπινου υποκειμένου προς την παραδοχή ή καλλίτερα αποδοχή του νοήματος του κόσμου ως κάποια λογική κατασκευή αληθεύουν ταυτοχρόνως και συνεπώς όλοι έχουν δίκιο και λένε το ίδιο πράγμα. Ισχύει όμως κάτι τέτοιο;

Το θέμα είναι πως η όποια δυτικόστροφη «λογική» θεώρηση κατά βάθος δε μπορεί να εμφανίσει συνέπεια  ούτε όσον αφορά τον εαυτό της για τον πολύ απλό λόγο ότι ξεκινά από την κοσμοθεωρητική βάση που διακρίνει το υποκείμενο από το αντικείμενο. Προτάσσει δηλαδή τον άνθρωπο στο κέντρο του κόσμου. Τουτέστιν εξ’ απαρχής εισάγει το σφάλμα μιας υποτίθεται άρχουσας συνείδησης που πιστεύει πως η αλήθεια μπορεί να αποδειχτεί «λογικά» και άρα ο κόσμος μπορεί να εξηγηθεί. Το μόνο που καταφέρνει ένας τέτοιος τρόπος σκέψης είναι να αντιστρέφει την πραγματικότητα του γεγονότος ότι ο κόσμος δε μπορεί να εξηγηθεί εκ των υστέρων, ούτε και η αλήθεια.   Ο πραγματικός Λόγος αν δεν συμβαίνει αυτοστιγμεί αλλά δίνει (όπως πιστεύει η «κοινή λογική») νόημα σε κάτι που ήδη έγινε, είναι απλά μία ψυχο-ιδεολογική προβολή. Απόνερα του γεγονότος. Αυτισμός.

Δυστυχώς ή ευτυχώς όλη η κυρίαρχη ιστορική σκέψη λειτουργεί επί τη βάσει της ασύμμετρης διάκρισης του υποκειμένου από το αντικείμενο, του ανθρώπου από τη φύση, του παρατηρητή από τον κόσμο. Αυτό το απλό δεν έχει γίνει ακόμη κτήμα της συνείδησης. Υπό το πρίσμα λοιπόν που ερευνούμε σε αυτό το σύντομο σημείωμα, όλη η ιστορία είναι μία ψυχο-ιδεολογική προβολή της συνείδησης, μία Βαβέλ ιδεολογικών παρακρούσεων. Ένα τρελοκομείο που καλλιεργεί μπουλουκηδόν τη φαντασιακή αυτό-πραγμάτωση κάποιου συνειδησιακού βάθρου. Ένα συνονθύλευμα φαντασιών όπου αυτός που τυχαίνει να βαστά την κυριαρχία μέσα στον ωκεανό ιδεοληψιών αναλαμβάνει να δώσει συνέχεια στη μεγάλη αυταπάτη πως η συνείδηση μπορεί να  καθορίσει τον εαυτό και τον κόσμο σαν να μην είναι μέρος του.

Αν το είναι έχει πρόσωπο (που έχει άπειρα) σίγουρα δεν είναι μόνον ανθρώπινο, για να είμαστε επιεικείς. Όχι τουλάχιστον με την έννοια που ο άνθρωπος φαντάζεται ιστορικά να ολοκληρώνει τον κόσμο. Το μόνο νομοτελειακό τέλος – νόημα στη περίπτωση του θα είναι το πέρας του κραυγαλέου «μη υποκειμενικού» υποκειμενισμού της «αντικειμενικής» του λογοκρατίας. Το τέρμα του μικρού προσωπικού του τίποτε και της παραφρενικής του ιστορικής Βαβυλώνας.

Αν ορίσουμε τη σχέση μεταξύ του λόγου του ολικού  προς την ατομικότητα και του λόγου της ατομικότητας προς το τίποτε ως ισότητα, τότε καταλήγουμε στο εξής παράδοξο και σκανδαλώδες : ατομικότητα = ρίζα (ολικού όντος * τίποτε).  Αν θυμηθεί κανείς και το 1 + 0 = ∞ ή το 0*∞=1 των Πυθαγορείων εύκολα μπορεί να καταλήξει πως εκεί που υφίσταται λόγος υφίσταται και αναλογία και πως η κλείδα είναι ότι δια του λόγου δε μετράμε απόσταση παρά σχετικότητα. Εξ αυτών γίνεται προφανές ότι πρέπει να γίνουν κάποιες συμβάσεις για να αποκτήσει νόημα η ατομικότητα.

Το σύνηθες, ώστε να θεωρηθεί σε ποία σχετική θέση μπορεί ενδεχομενικά να τοποθετηθεί η ατομικότητα, είναι να επιχειρηθεί η σύμβαση που θα ορίσει άνω και κάτω όριο παρατήρησης ως αντίστοιχα του ολικού όντος και του τίποτε. Ως άνω όριο παρατήρησης για παράδειγμα τίθενται λόγου χάριν τα άκρα του σύμπαντος και κάτω όριο παρατήρησης η σταθερά πλανκ ή ίσως αλλιώς άνω όριο μπαίνει συχνά το μέγεθος του πλανήτη και κάτω το μέγεθος ενός έκαστου. Ή εν πάσει περιπτώσει αυτή η αντιστοίχηση γίνεται στα σχετικά μεγέθη ανάλογα με το αναφερόμενο και το προσδοκώμενο. Μία τέτοια προσέγγιση δε φαίνεται μαθηματικώς και τόσο σφαλερή αν υπάρχει η παραδοχή ότι η ατομικότητα έχει την ίδια ικανότητα παρατήρησης του άνω και του κάτω ορίου κάθε φορά, και άρα μέσω αυτού διορθώνεται το προσεγγιστικό δια του ορισμού ορίων υπεισερχόμενο σφάλμα.

Το ενδιαφέρον σε όλα αυτά είναι ότι ψάχνοντας λίγο τις υποθέσεις που έχει κάνει ενίοτε η ανθρώπινη σκέψη για αυτά τα κατοπτρικά όρια «πέρατος» συνήθως παρατηρείται η τάση να «ανθρωπομορφοποιούνται», «γεωκεντρικοποιούνται» ή τουλάχιστον να «λογοποιούνται» με βάση τον εκάστοτε τρόπο σκέψης. Ακόμη και αυτά που είναι τάξεις μεγαλύτερα ή μικρότερα της ατομικότητας παίρνουν σχήμα (πχ θεός με πρόσωπο ανθρώπου), και άρα κατά συνέπεια παραμορφωτικά τερατοποιούνται,  αφήνοντας έτσι να βγουν ωραία συμπεράσματα για τις ικανότητες παρατήρησης της σκέψης, την αντικειμενικότητα της, αλλά και για τον «αντικειμενικό» κόσμο γύρω της.

Βλέπει κανείς πως η θεώρηση της σχετικής θέσης για το που μπορεί ενδεχομενικά να τοποθετηθεί η ατομικότητα κρύβει πρωτίστως από πίσω της τον ψυχολογικό παράγοντα της επιθυμίας της: ο ορίζοντας θέασης να γίνει κάτοπτρο αναπόλησης του ειδώλου του εαυτού, η συνείδηση να γίνει η ιστορία,  κι ο άνθρωπος η χώρα εποπτείας. Οι όποιες «πυθαγόρειες» εξισώσεις είναι και αυτές ολισθηρές αν παρθούν ως απόλυτες που αναλογοποιούν τα δυσανάλογα. Η δυσαναλογία μεταξύ ολικού όντος και ατομικότητας έχει να κάνει με την ψυχολογική μη αποδοχή αδυναμίας απόλυτης προσέγγισης του υπερβατικού και όχι με τα πραγματικά μεγέθη. 

«Το άπειρο γέννησε το πεπερασμένο ή το αντίστροφο» είναι ένα ερώτημα αντίστοιχο του αυγού και της κότας και του παράδοξου της κυκλικής αιτίας και συνέπειας στο οποίο υποπίπτει συχνά η λογική.  Ο κύκλος αυτός σπάει όπως το αυγό του Κολόμβου αλλά αυτή τη φορά τρέχοντας το χρόνο ανάποδα δηλαδή επανακολλώντας περιπαικτικά το τσόφλι.

Το βίωμα εξ’ ορισμού, ελεώ μερικότητας του υποκειμένου, δεν είναι ατομικό. Το αφηρημένο όλον δε μπορεί να υποστεί κάτι. Το καθολικό δεν υπάρχει. Το βίωμα είναι η τροπικότητα της ζωής. Ο τρόπος αυτός ως σύναψη σχέσεως του υποκειμένου με τον κόσμο ορίζει και το μυστήριο της, που έχει να κάνει με τον εκκοινωνισμό του προσώπου και  το κοινωνικό ρεύμα  ως τοπική εκδήλωση της εν τέλει διασυμπαντικής φαντασιακής αυθαιρεσίας του αγνώστου κενού ή τίποτε, ή ότι μας αρέσει τελικά να πιστεύουμε ως αναγκαίο επακόλουθο της πεπερασμένης χωρητικότητας μας. 

Σε ένα κάποιο πιο εποπτικό πλάνο, υπάρχει ένα πυκνό δίκτυο αλληλο-συσχέτισης βαθέων-παλαιών και ρηχών-νέων patterns τοπικοτήτων, μνήμων ή ρυθμικών ατομικών και ομαδικών παρεκκλίσεων,  που τείνουν να παντρεύονται με το/α υποκείμενο/α και να σχηματίζουν αυτό που αναφέρεται και ως «κοινωνικο-ιστορικό» ή θα λέγαμε αλλιώς διανθρώπινο (τουλάχιστον διαυποκειμενικό) πλέγμα, μέσα από το οποίο αναδύεται το βίωμα στο χώρο και στο χρόνο, και απειρίζεται η χωρητικότητα ελεώ πολλαπλασιασμού των μερών του. Η αναστοχαστική στόχευση της όποιας ολιστικής προσέγγισης της ίδιας της πνευματικής οντογένεσης ως μέρος της αυτοσυνειδητοποίησης της συνειδησιακής διαλεκτικής  εν προκειμένω, δε είναι πάλι παρά μέρος άπειρου και άναρχου ουροβόρου βρόγχου μερικοτήτων που ξεκινά και καταληγεί στους εκάστοτε επόπτες. 

Τουτέστιν ακόμη κι αν ίσως το όποιο ερώτημα ξεκινά στην πεπερασμένη λογική σαν προσωπικό, δεν είναι σίγουρα ατομικό καθότι η απάντηση δε μπορεί να είναι.   Ειρωνικά και αναπόδραστα έτσι, το όποιο ερώτημα καταλήγει να αποσύρεται ξανά στον εαυτό του για να απαντήσει στη θεωρία των πάντων. Για να το πούμε χαριτολογώντας και κατά την πρόταση Gödel, το «τι υπάρχει μέσα στο αυγό» δε μπορεί να το απαντήσει το περιεχόμενο του.