ο πυλωρός

 Αν η σκέψη δεν έχει άλλο φως να δώσει πέρα από αυτό που πέφτει στον κόσμο από την προσωπική επαφή με τα πράγματα, τότε ακόμη κι η πιθανότητα συνειδητοποίησης απουσίας προσώπου  αυτομάτως και απαρέγκλιτα αναιρεί την όποια εγκυρότητα της. Ήδη παραφράζοντας το φροϋδικό συλλογισμό «πού πάει μια σκέψη όταν έχει ξεχαστεί;»  σε πιο απλά ερωτήματα του στυλ «είμαι οι σκέψεις μου; που πάω κι από πού ήρθα;» ξεδιπλώνεται η πορεία της σκέψης και του φορέα της στην πραγματική της προοπτική: δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα για τίποτε, ο κόσμος αποκαλύπτεται σαν κατά λάθος μετατοπισμένος και ξενίζων, κι η μόνη φιλοσοφία είναι αυτή που δείχνει τις σχισμές, τις ρωγμές και τις παραμορφώσεις του ίδιου της του «είναι» πηδώντας από λάθος σε λάθος. 

Είναι τόσο προφανές και πραγματικό όλο αυτό μα γίνεται άδηλο γιατί συνηθίζουμε να θέτουμε το πρόσωπο σα σημείο αναφοράς. Αποζητώντας επιτακτικά βεβαίωση του εαυτού, το πρόσωπο στοχεύει μια σκοπιά απομακρυσμένη κατ’ ελάχιστο από το μαγικό κύκλο της ύπαρξης, προσπαθεί να μη ταυτιστεί με τις σκέψεις του (κι αυτό μια σκέψη είναι), και τελικά αποσπάται με πείσμα μέσα από το υπάρχον καθιστώντας τον εαυτό «μη ον». Τι ύβρις! Προσπαθώντας να εγκαταστήσει ένα δαίμονα εποπτείας των πάντων και να ιδρύσει την απόλυτη θεωρία του «λόγου» χτίζει τη μεγάλη πλάνη ότι μπορεί με τα κλάσματα της ύπαρξης που έχει χωρέσει να αφηγηθεί το όλον, ενώ δεν γνωρίζει καν τον εαυτό. 

Τι είναι το πρόσωπο; Ένα προσωπείο του όλου είναι. Και όσο το πρόσωπο ψάχνει αυτό το προσωπείο -αντί να είναι ένα με το όλον και μέρος αυτού- τόσο το χάνει. Όσο μεγαλύτερο το πάθος της αυτοδικαίωσης τόσο πιο μοιραία και η συσκότιση.  Στην πραγματικότητα αυτό που «είναι» δεν έχει καμία απολύτως ανάγκη να αποδείξει τον εαυτό του, ούτε να του ρίξει φως. Οι όποιες προσπάθειες της φευγαλέας σκέψης να φωτίσει τον κόσμο και τον εαυτό είναι μικρές απατηλές αυτοπροβολές στα πήγαινε έλα του φροϋδικού ασυνείδητου. Μόνο που στην πραγματικότητα τόσο το ασυνείδητο όσο κι η σκέψη αναφέρονται σε όλο τον κόσμο που δεν ξεχωρίζει από τα προσωπεία του. 

Επομένως με πολύ απλά λόγια, ναι, η σκέψη στην πορεία της για κατανόηση οφείλει να αλλάξει προσωπεία, να αλλάξει σύσταση, να αλλάξει χωρητικότητα, να μικρύνει, να μεγαλώσει, να αυτό-αναιρεθεί, αλλά δυστυχώς να παραμείνει σκέψη για να επιβιώσει! Μπροστά σε αυτή την ενδογενή της ανημποριά να νιώσει ένα με το παρατηρούμενο ή περιεχόμενο της, γιατί από τη φύση της ως πεπερασμένη ξεχωρίζει τα πράγματα, αδυνατεί να αντιληφθεί το πασιφανές. Όλα τα μέρη απλά εκφράζουν πρόσωπα του όλου, δεν υπάρχει εγώ κι εσύ, όλα χορεύουν τον αυτοαλλοιωτικό χορό τους αλλάζοντας θέσεις, κι αυτή η ίδια η σκέψη δεν είναι παρά ένα είδωλο, μια πρόσκαιρη απεικόνιση, ένα ομοίωμα. 

Δε μπορεί να υπάρξει καμιά θεωρία. Δε γίνεται να περιγραφεί ο κόσμος με σκέψεις. Δε γίνεται να περιγραφεί ο κόσμος με λέξεις. Δεν είμαστε σκέψεις. Ο κόσμος είναι ότι είναι. Κανείς ποτέ δε μπόρεσε να ανατάμει ένα τέτοιο ζώον σώμα. Η αναλυτική προσέγγιση των πραγμάτων δεν είναι δυνατή. Και για να αποφύγουμε τη φαντασιακή αυθαιρεσία τελείως θα το θέσουμε ως εξής: Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν ο κόσμος είναι κατ’ εξοχήν παράλογος ή έλλογος και αυτό είναι παραλόγως λογικό γιατί είμαστε μέρη του.  Στα πλαίσια λοιπόν ίδρυσης μιας πιο κβαντικής οντολογίας θα μπορούσαμε να προτείνουμε ότι η λογική είναι μία ψευδής θέση βεβαιότητας, αλλά όχι μία αληθής θέση αβεβαιότητας γιατί στην αβεβαιότητα δεν είμαστε σίγουροι ούτε καν για τη θέση. Τουτέστιν ο καθένας ερμηνεύει το «Λόγο» ή «λόγο» όπως θέλει. Ο παρατηρητής και το παρατηρούμενο (ο πυλωρός κι η πύλη του:)) εμπλέκονται έτσι ώστε ποτέ να μην μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ούτε καν για την στιγμιαία παρουσία τους. 

Εν κατακλείδι, το παρόν σημείωμα προσπαθώντας ελαφρώς να σκανδαλίσει, απορρίπτει την παραδοσιακή οντολογία του πέρατος και της καθοριστικότητας και φλερτάρει με μία εικόνα απειρίας Λόγου και φωτός, ήτοι ελλοχεύοντος φωτός στο σκότος και τούμπαλιν.  Απορρίπτει την αρχαία παραδοχή περί απειρίας σκότους και πέρατος φωτός, περί κτιστού και άκτιστου κόσμου, περί ορατών και αοράτων και λοιπών δυισμών, απορρίπτει τα σύγχρονα οντολογικά δίπολα (παρατηρητής - παρατηρούμενο) και αμφισβητεί την αυθύπαρκτη υπόσταση κάθε πόλου τέτοιου δίπολου. 

Κλείνει με ένα περιπαικτικό ερώτημα. Έχετε παντού σκοτάδι. Απόλυτο, ολοκληρωτικό σκοτάδι. Και ανάβετε ένα κερί. Τι έχετε πλέον; Φως ή σκοτάδι? 

Υπήρξε ποτέ άραγε πραγματικά αυτό που αποκαλούμε ανθρώπινο υποκείμενο ή πρόκειται για ένα τελείως φανταστικό και ιδεολογικό κατασκεύασμα μιας αυτοθεωρητικής ονείρωξης της ιστορικής συνείδησης; Μήπως το «είναι» ως «πρόσωπο» ανθρώπινο και λογικό ή στο τέλος «Ανθρώπινα» λογικό είναι μια φαντασιοπληξία του νου, μία αιωνίως επιζητούμενη ουτοπία, μία χίμαιρα; 

Αν μπορούσαμε ποτέ να μιλήσουμε απόλυτα για τη ζωή αυτή καθεαυτή ως Λόγο τότε προφανώς θα μπορούσαμε να κάνουμε και την εξής σοκαριστική παραδοχή:  Όλοι οι μηρυκασμοί του δυτικού νοείν από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη μέχρι τον Καρτέσιο και τον Βιτγκενστάιν όσον αφορά την θετικιστική ροπή του ανθρώπινου υποκειμένου προς την παραδοχή ή καλλίτερα αποδοχή του νοήματος του κόσμου ως κάποια λογική κατασκευή αληθεύουν ταυτοχρόνως και συνεπώς όλοι έχουν δίκιο και λένε το ίδιο πράγμα. Ισχύει όμως κάτι τέτοιο;

Το θέμα είναι πως η όποια δυτικόστροφη «λογική» θεώρηση κατά βάθος δε μπορεί να εμφανίσει συνέπεια  ούτε όσον αφορά τον εαυτό της για τον πολύ απλό λόγο ότι ξεκινά από την κοσμοθεωρητική βάση που διακρίνει το υποκείμενο από το αντικείμενο. Προτάσσει δηλαδή τον άνθρωπο στο κέντρο του κόσμου. Τουτέστιν εξ’ απαρχής εισάγει το σφάλμα μιας υποτίθεται άρχουσας συνείδησης που πιστεύει πως η αλήθεια μπορεί να αποδειχτεί «λογικά» και άρα ο κόσμος μπορεί να εξηγηθεί. Το μόνο που καταφέρνει ένας τέτοιος τρόπος σκέψης είναι να αντιστρέφει την πραγματικότητα του γεγονότος ότι ο κόσμος δε μπορεί να εξηγηθεί εκ των υστέρων, ούτε και η αλήθεια.   Ο πραγματικός Λόγος αν δεν συμβαίνει αυτοστιγμεί αλλά δίνει (όπως πιστεύει η «κοινή λογική») νόημα σε κάτι που ήδη έγινε, είναι απλά μία ψυχο-ιδεολογική προβολή. Απόνερα του γεγονότος. Αυτισμός.

Δυστυχώς ή ευτυχώς όλη η κυρίαρχη ιστορική σκέψη λειτουργεί επί τη βάσει της ασύμμετρης διάκρισης του υποκειμένου από το αντικείμενο, του ανθρώπου από τη φύση, του παρατηρητή από τον κόσμο. Αυτό το απλό δεν έχει γίνει ακόμη κτήμα της συνείδησης. Υπό το πρίσμα λοιπόν που ερευνούμε σε αυτό το σύντομο σημείωμα, όλη η ιστορία είναι μία ψυχο-ιδεολογική προβολή της συνείδησης, μία Βαβέλ ιδεολογικών παρακρούσεων. Ένα τρελοκομείο που καλλιεργεί μπουλουκηδόν τη φαντασιακή αυτό-πραγμάτωση κάποιου συνειδησιακού βάθρου. Ένα συνονθύλευμα φαντασιών όπου αυτός που τυχαίνει να βαστά την κυριαρχία μέσα στον ωκεανό ιδεοληψιών αναλαμβάνει να δώσει συνέχεια στη μεγάλη αυταπάτη πως η συνείδηση μπορεί να  καθορίσει τον εαυτό και τον κόσμο σαν να μην είναι μέρος του.

Αν το είναι έχει πρόσωπο (που έχει άπειρα) σίγουρα δεν είναι μόνον ανθρώπινο, για να είμαστε επιεικείς. Όχι τουλάχιστον με την έννοια που ο άνθρωπος φαντάζεται ιστορικά να ολοκληρώνει τον κόσμο. Το μόνο νομοτελειακό τέλος – νόημα στη περίπτωση του θα είναι το πέρας του κραυγαλέου «μη υποκειμενικού» υποκειμενισμού της «αντικειμενικής» του λογοκρατίας. Το τέρμα του μικρού προσωπικού του τίποτε και της παραφρενικής του ιστορικής Βαβυλώνας.

Το παρελθόν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαν μία διαδοχή προβλημάτων όπου οι άνθρωποι πληγώνουν ο ένας τον άλλον ή τον εαυτό τους. Μπορεί να λέμε ότι είναι από παρόρμηση, εγωισμό, ματαιοδοξία, ακόμη και τρέλα. Υποθέτω η ιδέα είναι ότι αν ονομάσει κανείς ένα πράγμα μπορεί να το κατανοήσει και χειρότερα να το ελέγξει. Υπάρχουν όμως πράγματα που δεν μπορούν να ονοματιστούν, κατανοηθούν ή ελεγχθούν. Το να θέλει κανείς να ελέγξει οτιδήποτε άλλωστε θα έπρεπε σε έναν πολιτισμένο κόσμο να χρήζει ψυχοπαθολογικής μελέτης. Κι όμως ιστορικά αυτό που συμβαίνει είναι ένας συνεχής λογοκρατικός διαπληκτισμός για το ποιανού το δίκαιο ή εξουσία θα υπερισχύσει.

Στη Γένεση(την οποία εμείς γράψαμε) θεσμίζεται η αρχή του παρελθόντος όπου ο θεός μας δημιουργεί. Και μας παραχωρεί την εξουσία να κυριαρχήσουμε επί της κτίσης με το να δώσουμε όνομα σε κάθε ζωντανή ύπαρξη. Η κατανομή ονομάτων έτσι δημιουργεί ένα «κόσμο» κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση αυτού που ονοματίζει. Είναι πράξη μεταφοράς και καθρεφτίσματος.  Αυτός που ονοματίζει νομίζει έτσι πως ελέγχει.  Για σκεφτείτε όμως τούτο: Αν ότι είναι υπό έλεγχο είναι ανελεύθερο και νεκρό, ο άνθρωπος είναι από την πολύ αρχή κιόλας νεκρός(ο θεός τον βάφτισε) και από εκεί κι έπειτα κατά συρροήν δολοφόνος. Με την ιδεοληψία να θέλει να προβάλει παντού τον εαυτό του, έχει καταφέρει ουσιαστικά να κηρύξει στον ίδιο ένα πόλεμο σημασιών που τον αποξενώνει από τη ζωή.

Το ότι ο γλώσσα είναι δύναμη, έχει καταλήξει ένα φαύλο ιστορικό ντε φάκτο. Όσο αποτελεί όργανο κυριαρχίας δίνει μεγαλύτερη αξία στο πως λέγονται τα πράγματα από τί πραγματικά είναι. Η απόσταση αυτή δημιουργεί  τα προβλήματα. Ο λόγος στην πραγματικότητα δε συναρμόζει ο ίδιος τον κόσμο. Ούτε είναι ο κόσμος. Ότι ξεκινά με τέτοιο αξίωμα είναι παραλογισμός. Ο λόγος συνήθως δεν είναι παρά ένα παρδαλό είδωλο, ένα σκαρίφημα που χώρεσε όσες περισσότερες ατέλειες μπορούσε. Ούτε το ικανότερο μέσο είναι και πολύ συχνά ούτε το πιο ευχάριστο. Η πραγματική πραγματικότητα υπάρχει• αλλά υπάρχει λίγο πριν ονοματιστεί. Κι εδώ ακριβώς υπεισέρχεται το μεγάλο οντολογικό ζήτημα της κατανόησης της ύπαρξης χωρίς ερμηνεία.

Η παραδοσιακή έως τώρα οντολογία του πέρατος και της καθοριστικότητας είναι ακατάλληλη να σκεφτεί το αέναα έτερο. Περιορίζει και περιχαρακώνει τον κόσμο λες και είναι στιγμιότυπο της συνείδησης, ενώ αυτή είναι εμβαπτισμένη σε αυτόν. Κοντολογίς, η αλήθεια και το ψέμα είναι αποκυήματα της συνείδησης στη μεγάλη θεωρία της πλάνης της ότι μπορεί διαβολικά να ελέγξει τον κόσμο. 

Καθώς είναι έτσι κι αλλιώς προσποιητό να μιλάει κανείς για κάτι χωρίς να θυμάται την πορεία μέσα απ' την οποία προήλθε αυτό, η όποια απόπειρα  να διασαφηνιστεί ο όρος της «μαρτυρίας» μονομιάς και χωρίς πολλούς τύπους γίνεται γνώρισμα της αφήγησης που ερευνά την πρώτη αρχή. Και καθώς περιπλέκονται οι εικόνες στο υφαντό της μνήμης που αφηγείται, οι ιστορίες της δεμένες με νήματα οδηγούν όλο και πιο πίσω σε άλλες ιστορίες που προηγήθηκαν.  Και αυτές οδηγούν σε άλλες με τις διασυνδέσεις να χάνονται κάπου στο διαφορετικό και στο απροσδιόριστο, πέρα από τα όρια της όποιας αυτοαναφορικότητας του αφηγητή και της ιστορίας του. Πέρα από κάποια πρώτη στιγμή ή κάποιο τόπο που ξεκινά η ιστορία του ή η όποια ιστορία. Δεν υπάρχει αρχή.

Καθώς είναι προσποιητό να μιλάει κανείς για κάτι χωρίς να προσπαθεί να του δώσει ένα νόημα, η όποια απόπειρα να διασαφηνιστεί ο όρος της «μαρτυρίας» μονομιάς και χωρίς πολλούς τύπους γίνεται γνώρισμα της αφήγησης που ψάχνει τέλος. Και καθώς περιπλέκονται τα σημαίνοντα με τα σημαινόμενα οι μικρές αφηγήσεις οδηγούν σε μεγαλύτερες και η προσπάθεια να οριοθετηθεί το γεγονός της άφιξης του πέρατος και εκείνου που καταφτάνει σε αυτό γίνεται αδύνατη. Τα γεγονότα όλο κι έρχονται πιο πρόωρα στις ερμηνείες που σκεπάζουν τις ίδιες τις παρουσιάσεις. Το τέλος δεν έχει τέλος.

Ότι έχει αρχή έχει και τέλος.  Αν ο Οδυσσέας ήξερε πως θα είχαν εξελιχθεί τα πράγματα στην ιστορία του ίσως να έκανε τα πάντα εντελώς διαφορετικά. Ίσως έτσι να είχε παραμείνει αόρατος και αφανής. Ο κανένας. Δεν είναι όμως ο κανένας. Είναι η Οδύσσεια. Η ανυποχώρητη υπεράσπιση της μαρτυρίας αυτής έγινε ένα πλήθος συνηγοριών για τον μάρτυρα. Αφού ο Οδυσσέας είναι ο Οδυσσέας και για κάποιο λόγο βρέθηκε εκεί που βρέθηκε τότε όλα κατά κάποιο τρόπο συνδέονται. Η αρχή και το τέλος της ιστορίας αυτής έγινε ένας συνδυασμός των πάντων με τον Οδυσσέα στη μέση.

Με αφορμή την αρχή και το τέλος που δεν έχουν αρχή και τέλος αρθρώνεται έτσι χωρίς αντίφαση η ουσιαστική απροσδιοριστία του περάσματος του μάρτυρα.

Αν ορίσουμε τη σχέση μεταξύ του λόγου του ολικού  προς την ατομικότητα και του λόγου της ατομικότητας προς το τίποτε ως ισότητα, τότε καταλήγουμε στο εξής παράδοξο και σκανδαλώδες : ατομικότητα = ρίζα (ολικού όντος * τίποτε).  Αν θυμηθεί κανείς και το 1 + 0 = ∞ ή το 0*∞=1 των Πυθαγορείων εύκολα μπορεί να καταλήξει πως εκεί που υφίσταται λόγος υφίσταται και αναλογία και πως η κλείδα είναι ότι δια του λόγου δε μετράμε απόσταση παρά σχετικότητα. Εξ αυτών γίνεται προφανές ότι πρέπει να γίνουν κάποιες συμβάσεις για να αποκτήσει νόημα η ατομικότητα.

Το σύνηθες, ώστε να θεωρηθεί σε ποία σχετική θέση μπορεί ενδεχομενικά να τοποθετηθεί η ατομικότητα, είναι να επιχειρηθεί η σύμβαση που θα ορίσει άνω και κάτω όριο παρατήρησης ως αντίστοιχα του ολικού όντος και του τίποτε. Ως άνω όριο παρατήρησης για παράδειγμα τίθενται λόγου χάριν τα άκρα του σύμπαντος και κάτω όριο παρατήρησης η σταθερά πλανκ ή ίσως αλλιώς άνω όριο μπαίνει συχνά το μέγεθος του πλανήτη και κάτω το μέγεθος ενός έκαστου. Ή εν πάσει περιπτώσει αυτή η αντιστοίχηση γίνεται στα σχετικά μεγέθη ανάλογα με το αναφερόμενο και το προσδοκώμενο. Μία τέτοια προσέγγιση δε φαίνεται μαθηματικώς και τόσο σφαλερή αν υπάρχει η παραδοχή ότι η ατομικότητα έχει την ίδια ικανότητα παρατήρησης του άνω και του κάτω ορίου κάθε φορά, και άρα μέσω αυτού διορθώνεται το προσεγγιστικό δια του ορισμού ορίων υπεισερχόμενο σφάλμα.

Το ενδιαφέρον σε όλα αυτά είναι ότι ψάχνοντας λίγο τις υποθέσεις που έχει κάνει ενίοτε η ανθρώπινη σκέψη για αυτά τα κατοπτρικά όρια «πέρατος» συνήθως παρατηρείται η τάση να «ανθρωπομορφοποιούνται», «γεωκεντρικοποιούνται» ή τουλάχιστον να «λογοποιούνται» με βάση τον εκάστοτε τρόπο σκέψης. Ακόμη και αυτά που είναι τάξεις μεγαλύτερα ή μικρότερα της ατομικότητας παίρνουν σχήμα (πχ θεός με πρόσωπο ανθρώπου), και άρα κατά συνέπεια παραμορφωτικά τερατοποιούνται,  αφήνοντας έτσι να βγουν ωραία συμπεράσματα για τις ικανότητες παρατήρησης της σκέψης, την αντικειμενικότητα της, αλλά και για τον «αντικειμενικό» κόσμο γύρω της.

Βλέπει κανείς πως η θεώρηση της σχετικής θέσης για το που μπορεί ενδεχομενικά να τοποθετηθεί η ατομικότητα κρύβει πρωτίστως από πίσω της τον ψυχολογικό παράγοντα της επιθυμίας της: ο ορίζοντας θέασης να γίνει κάτοπτρο αναπόλησης του ειδώλου του εαυτού, η συνείδηση να γίνει η ιστορία,  κι ο άνθρωπος η χώρα εποπτείας. Οι όποιες «πυθαγόρειες» εξισώσεις είναι και αυτές ολισθηρές αν παρθούν ως απόλυτες που αναλογοποιούν τα δυσανάλογα. Η δυσαναλογία μεταξύ ολικού όντος και ατομικότητας έχει να κάνει με την ψυχολογική μη αποδοχή αδυναμίας απόλυτης προσέγγισης του υπερβατικού και όχι με τα πραγματικά μεγέθη.