ο πυλωρός

 Αν η σκέψη δεν έχει άλλο φως να δώσει πέρα από αυτό που πέφτει στον κόσμο από την προσωπική επαφή με τα πράγματα, τότε ακόμη κι η πιθανότητα συνειδητοποίησης απουσίας προσώπου  αυτομάτως και απαρέγκλιτα αναιρεί την όποια εγκυρότητα της. Ήδη παραφράζοντας το φροϋδικό συλλογισμό «πού πάει μια σκέψη όταν έχει ξεχαστεί;»  σε πιο απλά ερωτήματα του στυλ «είμαι οι σκέψεις μου; που πάω κι από πού ήρθα;» ξεδιπλώνεται η πορεία της σκέψης και του φορέα της στην πραγματική της προοπτική: δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα για τίποτε, ο κόσμος αποκαλύπτεται σαν κατά λάθος μετατοπισμένος και ξενίζων, κι η μόνη φιλοσοφία είναι αυτή που δείχνει τις σχισμές, τις ρωγμές και τις παραμορφώσεις του ίδιου της του «είναι» πηδώντας από λάθος σε λάθος. 

Είναι τόσο προφανές και πραγματικό όλο αυτό μα γίνεται άδηλο γιατί συνηθίζουμε να θέτουμε το πρόσωπο σα σημείο αναφοράς. Αποζητώντας επιτακτικά βεβαίωση του εαυτού, το πρόσωπο στοχεύει μια σκοπιά απομακρυσμένη κατ’ ελάχιστο από το μαγικό κύκλο της ύπαρξης, προσπαθεί να μη ταυτιστεί με τις σκέψεις του (κι αυτό μια σκέψη είναι), και τελικά αποσπάται με πείσμα μέσα από το υπάρχον καθιστώντας τον εαυτό «μη ον». Τι ύβρις! Προσπαθώντας να εγκαταστήσει ένα δαίμονα εποπτείας των πάντων και να ιδρύσει την απόλυτη θεωρία του «λόγου» χτίζει τη μεγάλη πλάνη ότι μπορεί με τα κλάσματα της ύπαρξης που έχει χωρέσει να αφηγηθεί το όλον, ενώ δεν γνωρίζει καν τον εαυτό. 

Τι είναι το πρόσωπο; Ένα προσωπείο του όλου είναι. Και όσο το πρόσωπο ψάχνει αυτό το προσωπείο -αντί να είναι ένα με το όλον και μέρος αυτού- τόσο το χάνει. Όσο μεγαλύτερο το πάθος της αυτοδικαίωσης τόσο πιο μοιραία και η συσκότιση.  Στην πραγματικότητα αυτό που «είναι» δεν έχει καμία απολύτως ανάγκη να αποδείξει τον εαυτό του, ούτε να του ρίξει φως. Οι όποιες προσπάθειες της φευγαλέας σκέψης να φωτίσει τον κόσμο και τον εαυτό είναι μικρές απατηλές αυτοπροβολές στα πήγαινε έλα του φροϋδικού ασυνείδητου. Μόνο που στην πραγματικότητα τόσο το ασυνείδητο όσο κι η σκέψη αναφέρονται σε όλο τον κόσμο που δεν ξεχωρίζει από τα προσωπεία του. 

Επομένως με πολύ απλά λόγια, ναι, η σκέψη στην πορεία της για κατανόηση οφείλει να αλλάξει προσωπεία, να αλλάξει σύσταση, να αλλάξει χωρητικότητα, να μικρύνει, να μεγαλώσει, να αυτό-αναιρεθεί, αλλά δυστυχώς να παραμείνει σκέψη για να επιβιώσει! Μπροστά σε αυτή την ενδογενή της ανημποριά να νιώσει ένα με το παρατηρούμενο ή περιεχόμενο της, γιατί από τη φύση της ως πεπερασμένη ξεχωρίζει τα πράγματα, αδυνατεί να αντιληφθεί το πασιφανές. Όλα τα μέρη απλά εκφράζουν πρόσωπα του όλου, δεν υπάρχει εγώ κι εσύ, όλα χορεύουν τον αυτοαλλοιωτικό χορό τους αλλάζοντας θέσεις, κι αυτή η ίδια η σκέψη δεν είναι παρά ένα είδωλο, μια πρόσκαιρη απεικόνιση, ένα ομοίωμα. 

Δε μπορεί να υπάρξει καμιά θεωρία. Δε γίνεται να περιγραφεί ο κόσμος με σκέψεις. Δε γίνεται να περιγραφεί ο κόσμος με λέξεις. Δεν είμαστε σκέψεις. Ο κόσμος είναι ότι είναι. Κανείς ποτέ δε μπόρεσε να ανατάμει ένα τέτοιο ζώον σώμα. Η αναλυτική προσέγγιση των πραγμάτων δεν είναι δυνατή. Και για να αποφύγουμε τη φαντασιακή αυθαιρεσία τελείως θα το θέσουμε ως εξής: Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν ο κόσμος είναι κατ’ εξοχήν παράλογος ή έλλογος και αυτό είναι παραλόγως λογικό γιατί είμαστε μέρη του.  Στα πλαίσια λοιπόν ίδρυσης μιας πιο κβαντικής οντολογίας θα μπορούσαμε να προτείνουμε ότι η λογική είναι μία ψευδής θέση βεβαιότητας, αλλά όχι μία αληθής θέση αβεβαιότητας γιατί στην αβεβαιότητα δεν είμαστε σίγουροι ούτε καν για τη θέση. Τουτέστιν ο καθένας ερμηνεύει το «Λόγο» ή «λόγο» όπως θέλει. Ο παρατηρητής και το παρατηρούμενο (ο πυλωρός κι η πύλη του:)) εμπλέκονται έτσι ώστε ποτέ να μην μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ούτε καν για την στιγμιαία παρουσία τους. 

Εν κατακλείδι, το παρόν σημείωμα προσπαθώντας ελαφρώς να σκανδαλίσει, απορρίπτει την παραδοσιακή οντολογία του πέρατος και της καθοριστικότητας και φλερτάρει με μία εικόνα απειρίας Λόγου και φωτός, ήτοι ελλοχεύοντος φωτός στο σκότος και τούμπαλιν.  Απορρίπτει την αρχαία παραδοχή περί απειρίας σκότους και πέρατος φωτός, περί κτιστού και άκτιστου κόσμου, περί ορατών και αοράτων και λοιπών δυισμών, απορρίπτει τα σύγχρονα οντολογικά δίπολα (παρατηρητής - παρατηρούμενο) και αμφισβητεί την αυθύπαρκτη υπόσταση κάθε πόλου τέτοιου δίπολου. 

Κλείνει με ένα περιπαικτικό ερώτημα. Έχετε παντού σκοτάδι. Απόλυτο, ολοκληρωτικό σκοτάδι. Και ανάβετε ένα κερί. Τι έχετε πλέον; Φως ή σκοτάδι? 

Υπήρξε ποτέ άραγε πραγματικά αυτό που αποκαλούμε ανθρώπινο υποκείμενο ή πρόκειται για ένα τελείως φανταστικό και ιδεολογικό κατασκεύασμα μιας αυτοθεωρητικής ονείρωξης της ιστορικής συνείδησης; Μήπως το «είναι» ως «πρόσωπο» ανθρώπινο και λογικό ή στο τέλος «Ανθρώπινα» λογικό είναι μια φαντασιοπληξία του νου, μία αιωνίως επιζητούμενη ουτοπία, μία χίμαιρα; 

Αν μπορούσαμε ποτέ να μιλήσουμε απόλυτα για τη ζωή αυτή καθεαυτή ως Λόγο τότε προφανώς θα μπορούσαμε να κάνουμε και την εξής σοκαριστική παραδοχή:  Όλοι οι μηρυκασμοί του δυτικού νοείν από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη μέχρι τον Καρτέσιο και τον Βιτγκενστάιν όσον αφορά την θετικιστική ροπή του ανθρώπινου υποκειμένου προς την παραδοχή ή καλλίτερα αποδοχή του νοήματος του κόσμου ως κάποια λογική κατασκευή αληθεύουν ταυτοχρόνως και συνεπώς όλοι έχουν δίκιο και λένε το ίδιο πράγμα. Ισχύει όμως κάτι τέτοιο;

Το θέμα είναι πως η όποια δυτικόστροφη «λογική» θεώρηση κατά βάθος δε μπορεί να εμφανίσει συνέπεια  ούτε όσον αφορά τον εαυτό της για τον πολύ απλό λόγο ότι ξεκινά από την κοσμοθεωρητική βάση που διακρίνει το υποκείμενο από το αντικείμενο. Προτάσσει δηλαδή τον άνθρωπο στο κέντρο του κόσμου. Τουτέστιν εξ’ απαρχής εισάγει το σφάλμα μιας υποτίθεται άρχουσας συνείδησης που πιστεύει πως η αλήθεια μπορεί να αποδειχτεί «λογικά» και άρα ο κόσμος μπορεί να εξηγηθεί. Το μόνο που καταφέρνει ένας τέτοιος τρόπος σκέψης είναι να αντιστρέφει την πραγματικότητα του γεγονότος ότι ο κόσμος δε μπορεί να εξηγηθεί εκ των υστέρων, ούτε και η αλήθεια.   Ο πραγματικός Λόγος αν δεν συμβαίνει αυτοστιγμεί αλλά δίνει (όπως πιστεύει η «κοινή λογική») νόημα σε κάτι που ήδη έγινε, είναι απλά μία ψυχο-ιδεολογική προβολή. Απόνερα του γεγονότος. Αυτισμός.

Δυστυχώς ή ευτυχώς όλη η κυρίαρχη ιστορική σκέψη λειτουργεί επί τη βάσει της ασύμμετρης διάκρισης του υποκειμένου από το αντικείμενο, του ανθρώπου από τη φύση, του παρατηρητή από τον κόσμο. Αυτό το απλό δεν έχει γίνει ακόμη κτήμα της συνείδησης. Υπό το πρίσμα λοιπόν που ερευνούμε σε αυτό το σύντομο σημείωμα, όλη η ιστορία είναι μία ψυχο-ιδεολογική προβολή της συνείδησης, μία Βαβέλ ιδεολογικών παρακρούσεων. Ένα τρελοκομείο που καλλιεργεί μπουλουκηδόν τη φαντασιακή αυτό-πραγμάτωση κάποιου συνειδησιακού βάθρου. Ένα συνονθύλευμα φαντασιών όπου αυτός που τυχαίνει να βαστά την κυριαρχία μέσα στον ωκεανό ιδεοληψιών αναλαμβάνει να δώσει συνέχεια στη μεγάλη αυταπάτη πως η συνείδηση μπορεί να  καθορίσει τον εαυτό και τον κόσμο σαν να μην είναι μέρος του.

Αν το είναι έχει πρόσωπο (που έχει άπειρα) σίγουρα δεν είναι μόνον ανθρώπινο, για να είμαστε επιεικείς. Όχι τουλάχιστον με την έννοια που ο άνθρωπος φαντάζεται ιστορικά να ολοκληρώνει τον κόσμο. Το μόνο νομοτελειακό τέλος – νόημα στη περίπτωση του θα είναι το πέρας του κραυγαλέου «μη υποκειμενικού» υποκειμενισμού της «αντικειμενικής» του λογοκρατίας. Το τέρμα του μικρού προσωπικού του τίποτε και της παραφρενικής του ιστορικής Βαβυλώνας.

Το να προσπερνάμε το καρτεσιανό cogito -το συλλογισμό «σκέπτομαι άρα υπάρχω»- σα μια ντε φάκτο βεβαιότητα του δυτικού νοείν χωρίς να μας προβληματίζει ποτέ, είναι  ενδεικτικό σημείο της λανθάνουσας αντίληψης μας. Για ένα μεγάλο κομμάτι του χρόνου του ο πολύς κόσμος μπορεί να αισθάνεται κρύο εκεί που κάνει ζέστη, να αισθάνεται φόβο ενώ είναι ασφαλής στο παρόν, να περιφέρεται στις σκέψεις του βάζοντας το σώμα του να αντιδράει σε καταστάσεις που δημιουργεί η φαντασία του.  Να ζει κοντολογίς μέσα στο μυαλό του. Όλα αυτά είναι δείγματα ότι δε μπορεί να ξεχωρίσει τη διαφορά του σκέφτομαι και του είμαι. «Θέλω εκείνο, θέλω το άλλο, θέλω να γίνω έτσι, θέλω ο κόσμος να' ταν αλλιώς.»

Το είμαι είναι απλά το υπάρχω. Αν δεν υπάρχω και βρίσκομαι μέσα στις σκέψεις μου ή συνεχώς τις τακτοποιώ, ζω μία κατάσταση όπου η προσοχή είναι απορροφημένη από τη δραστηριότητα του νου η οποία γίνεται αντιληπτή ως πραγματικότητα ενώ δεν είναι. Βλέπω και ζω σε ένα όνειρο αντί να ζω και να βλέπω το παρόν. Τουτέστιν το «σκέπτομαι άρα υπάρχω» είναι σε πλήθος περιπτώσεων ένας μεγάλος ονειρικός παροξυσμός. Ένας ονειρικός αφορισμός. Δε μπορεί να υπάρξει καμία ουσιαστική πραγμάτωση αν δεν είμαι. Αν δεν προσπαθώ να υπάρχω. Να υπάρχω απλώς  ... και απλώς να υπάρχω. Τα υπόλοιπα είναι παιχνίδια του ονείρου, του ματαιόδοξου μυαλού, και της εγγενούς αντίφασης της προσοχής που γεννά πραγματικότητες. 

Αυτό το τελευταίο είναι το παράδοξο της ζωής και της συνείδησης που προσπαθεί να εποπτεύσει τα πάντα και τον εαυτό. (Κάτι που προφανώς δε γίνεται.) Το να αναρωτιέται το λοιπόν ο παρατηρητής για το πώς με το να κάθεται κάπου θα τον βοηθήσει να γίνει το καλύτερο άτομο που μπορεί, είναι σημάδι του ονείρου του μυαλού που ψάχνει για εξηγήσεις. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν εξηγήσεις.  Κι αν υπήρχαν δε θα τις χωρούσε κανένα μυαλό αφού θα χρειαζόντουσαν και άλλες τόσες φαύλες επεξηγήσεις. Βλέπετε το ανθρώπινο μυαλό διεγείρεται με επιμονή, ψάχνοντας για νόημα. Αναζητά κι αναζητά και δε βρίσκει τίποτε άλλο παρά μόνο την αντίφαση και την ανοησία. Φτιάχνει συνέχεια το όνειρο και το ξαναγκρεμίζει. Αυτός είναι ο ρόλος του και μόνο αυτό μπορεί να κάνει. 

Με δύο λόγια δε γίνονται και τα δύο: Ή σκέφτομαι ή είμαι. Άλλωστε δε μπορώ να είμαι ή να γίνω κάτι πέρα από αυτό που είμαι. Όσο και να το σκέφτομαι.